سوالات درس پنجم جامعه شناسی دهم ۱۴۰۱ - همیار آموزش

سوالات جامعه شناسی دهم درس ۵ با جواب

سوالات متن جامعه شناسی  دهم / در بخش زیر برای شما عزیزان سوالات درس پنجم جامعه شناسی دهم را قرار داده ایم.
درس ۵: جهان های اجتماعی (انسان، جهان های اجتماعی متنوعی پدید می‌آورد)

* جهان اجتماعی یا جهان های اجتماعی؟

۱- نظم و همکاری حیواناتی که به صورت جمعی زندگی می‌کنند ، چگونه است؟
پاسخ: نظم و همکاری حیواناتی که به صورت جمعی زندگی می‌کنند ، طی عصرهای متمادی تغییری نمی‌کند؛ مثلاً زنبور عسل از هزاران سال قبل تاکنون با نظام واحدی زندگی می‌کند.

۲- جهان های اجتماعی یکسان اند یا متفاوت؟
پاسخ: متفاوت
* چگونه به تنوع جهان های اجتماعی پی می‌بریم؟
پاسخ: هنگامی که چشم خود را بر جوامع دیگری می‌گشاییم که هم اینک در دیگر نقاط دنیا وجود دارند، یا وقتی به تاریخ گذشته خود رجوع می‌کنیم و جهان خود را با آنان مقایسه می‌کنیم، به تنوع جهان های اجتماعی پی می‌بریم

۳- رفتار سایر موجودات زنده، …ناآگاهانه یا غریزی… است؛ ولی جهان اجتماعی را انسانِ …آگاه و خلاق… پدید می‌آورد.

* علت تفاوت و تنوعِ جهان اجتماعی انسان ها چیست؟

۴- انسان در قبال فرهنگی که از طریق تربیت به او منتقل می‌شود، چگونه عمل می‌کند؟
پاسخ: انسان در قبال فرهنگی که از طریق تربیت به او منتقل می‌شود، صرفاً موجودی منفعل و پذیرنده نیست. بلکه کنشگری فعال و تأثیر گذار است. انسان ها در هر موقعیتی که قرار می‌گیرند، ابتدا آن موقعیت را برای خود تعریف می‌کنند و به آن معنا می‌دهند و سپس در آن موقعیت دست به عمل می‌زنند.

۵- چه عواملی سبب پیدایش جهان های اجتماعی مختلف می‌شود؟
پاسخ: تنوع آگاهی و معرفت انسان ها و همچنین تنوع اراده و اختیار آنها، سبب پیدایش جهان های اجتماعی مختلف می‌شود.

۶- یک جهان اجتماعی نام ببرید که نژادها، زبان ها و اموری از این دست را عناصر اصلی به شمار نمی آورد.
پاسخ: آپارتاید

* تفاوت های میان جهان های اجتماعی چه نوع تفاوتی است؟ 

۷-مثال هایی بنویسید که نشان دهد هر جهان اجتماعی تغییرات و تفاوت های مختلفی را درون خود می‌پذیرد؟
پاسخ: هر جهان اجتماعی، تغییرات و تفاوت های مختلفی را درون خود می‌پذیرد. جمعیت یک جامعه کم یا زیاد می‌شود.
اقتصاد آن رشد یا افول می‌کند و زبان و لهجه مردم دگرگون می‌شود. اما جهان اجتماعی هویت خود را حفظ می‌کند. گاه نیز جمعیت ثابت می‌ماند، درآمد ملی تغییر نمی‌کند و زبان متحول نمی‌شود، اما تفاوت های دیگری به وجود می‌آید که نشان از ظهور جهان اجتماعی جدید دارد.

۸- منظور از تفاوت های درون جهان اجتماعی چیست؟
پاسخ: تفاوت هایی که مربوط به لایه های سطحی جهان اجتماعی (هنجارها و نمادها) باشد، از نوع تفاوت هایی است که درون یک جهان اجتماعی واحد رخ می‌دهد. (مثلاً جمعیت یک جامعه کم یا زیاد می‌شود. اقتصاد آن رشد یا افول می‌کند. زبان و لهجه مردم دگرگون می‌شود).

۹- چه نوع تفاوتی، یک جهان اجتماعی را به جهان اجتماعی دیگری تبدیل می‌کند؟
پاسخ: تفاوت هایی که مربوط به لایه های عمیق جهان اجتماعی و عناصر محوری باشد، آن را به جهان اجتماعی دیگری تبدیل می‌کند.

۱۰-  منظور از تفاوت های میان جهان اجتماعی چیست؟   
پاسخ: تفاوت هایی که به ارزش های کلان، آرمان ها  و اعتقادات اصلی (لایه های عمیق) بازگردد، از نوع تفاوت های میان جهان های اجتماعی مختلف است.

۱۲- جمعبندی:
انواع تغییرات در جهان های اجتماعی:
الف) تغییرات سطحی:
✔ تغییرات و تفاوت هایی است که هر جهان اجتماعی در درون خود می‌پذیرد. مانند: تغییر در تعداد جمعیت /تغییر در زبان و لهجه مردم /تغییر در وضعیت اقتصادی/ تغییر در شیوه پوشش.
✔ تغییرات و تفاوت هایی است که در لایه های سطحی (ویژگی های عَرَضی) جهان اجتماعی رخ می‌دهد؛ یعنی تغییراتی که در هنجارها و نمادهای اجتماعی رخ می‌دهد.
✔ اینگونه تغییرات و تفاوت ها موجب تغییر هویت جهان اجتماعی؛ نمی‌شود.
ب) تغییرات عمیق:
✔ تغییرات و تفاوت هایی است که میان جهان های اجتماعی مختلف است .
✔ تغییرات و تفاوت هایی است که در لایه های عمیق و عناصر محوری جهان اجتماعی (ویژگی های ذاتی) رخ می‌دهند. یعنی تغییراتی که در باورها (عقاید)بنیادین و اصلی و آرمان ها و ارزش های کلان اجتماعی رخ می‌دهد.
✔ اینگونه تغییرات و تفاوتها موجب تغییر هویت جهان اجتماعی و تبدیل آن به جهان اجتماعی متفاوتی می‌شود.
مثال: با ظهور اسلام؛ عقاید و ارزش های بنیادین جامعه جاهلی عرب نابود شد و لایه های سطحی آن در خدمت اسلام قرار گرفت و زبان عربی حامل کلام و بیان الهی شد.
شرک، بت پرستی و نگاه نژادی و قبیله ای از اعتقادات و ارزش های بنیادین جهان اجتماعی شبه جزیره عربستان قبل از ظهور اسلام بود. که با ظهور و پیروزی اسلام، باورها و ارزش های بنیادین اسلام؛ توحید، یکتاپرستی و خلافت و کرامت انسانها جایگزین آنها شد و با تغییر این لایه های عمیق، لایه های سطحی مانند زبان عربی نیز در خدمت اسلام قرار گرفت.

۱۱- اعتقادات و ارزش های بنیادی جهان اجتماعی شبه جزیره عربستان قبل از ظهور اسلام چه بود؟
پاسخ: شرک و بت پرستی و نگاه نژادی و قبیله ای

۱۲- اعتقادات و ارزش های جهان اجتماعی اسلام چیست؟
پاسخ: توحید و یکتاپرستی و خلافت و کرامت انسان

۱۳- تحلیل کنید:
تفاوت های جهان اجتماعی اسلام و جهان اجتماعی شبه جزیره عربستان جزو کدام دسته از تفاوت هاست؟
پاسخ: این تفاوت ها به لایه های عمیق جهان اجتماعی مربوط می‌شود. با ظهور اسلام در عربستان، اعتقادات و ارزش های بنیادین جامعه جاهلی عربستان دگرگون و به جهان اجتماعی دیگری تبدیل شد.

* آیا جهان های اجتماعی، تاریخ (سرگذشت و سرنوشت) یکسانی دارند؟

۱۴- در مورد مسیر رشد و تحول جهان های اجتماعی چند دیدگاه وجود دارد؟ نام ببرید.
پاسخ: دو دیدگاه:
۱- جهان های اجتماعی در طول هم(نگاه خطی به تاریخ بشر)
۲- جهان های اجتماعی در عرض هم

۱۵- نگاه خطی به تاریخ بشر را توضیح دهید.
پاسخ: عده ای از جامعه شناسان معتقدند همه جهان های اجتماعی شبیه یکدیگرند و بر همین اساس مسیر یکسانی را نیز طی می‌کنند. این عده، نگاه خطی به تاریخ بشر دارند. در این دیدگاه، همه جوامع در یک خط قرار می‌گیرند. بعضی از آنها در این مسیر واحد، پیشرفته ترند و بعضی در مقایسه با جوامع پیشرفته، عقب مانده‌اند و جوامعی که به لحاظ تاریخی عقب مانده‌اند، باید جوامع پیشرفته را الگوی حرکت خود قرار دهند.

۱۶- کدام دسته از جامعه شناسان، جهان های اجتماعی را شبیه یک نوع موجود زنده می‌دانند؟
پاسخ: عده‌ای از جامعه شناسان که معتقدند همه جهان های اجتماعی شبیه یگدیگرند و مسیر واحدی را طی می‌کنند . این عده نگاه تک خطی به تاریخ بشر دارند.

۱۷- جامعه شناسانی که جهان اجتماعی را شبیه یک موجود زنده می‌دانند، تفاوت جهان های اجتماعی را چگونه توضیح می‌دهند؟
پاسخ: این عده از جامعه شناسان معتقدند:
تفاوت جهان های اجتماعی همانند تفاوتی است که یک موجود زنده درمراحل مختلف رشد خود از دوران کودکی تا مراحل بزرگ سالی پیدا می‌کند. این عده، نگاه خطی به تاریخ بشردارند. در این دیدگاه، همه جوامع در یک خط قرار می‌گیرند. بعضی از آنها در این مسیر واحد، پیشرفته ترند و بعضی در مقایسه با جوامع پیشرفته، عقب مانده‌اند و جوامعی که به لحاظ تاریخی عقب مانده‌اند، باید جوامع پیشرفته را الگوی حرکت خود قرار دهند.

۱۸- مردم شناسان در مورد تنوع جهان های اجتماعی چه‌نظری دارند؟ (دیدگاه جهان های اجتماعی در عرض هم را توضیح دهید.)
پاسخ: عده ای از اندیشمندان اجتماعی معتقدند جهان های اجتماعی متنوع‌اند. هر جهان اجتماعی، فرهنگ و تمدن مناسب خود را به وجود می‌آورد. فرهنگ ها و تمدن ها نیز براساس آرمان ها و ارزش های خود، تحولاتی را دنبال می‌کنند و مسیرهای مختلفی را می‌پیمایند. برخی فرهنگ ها و تمدن ها، زمانی طولانی دوام می‌آورند و بعضی دیگر پس از مدتی از بین می‌روند. مردم شناسان بر همین اساس از جهان های اجتماعی متفاوت همچون غرب، اسلام، چین و هند یاد می‌کنند .

۱۹- بر اساس دیدگاه عرضی، جهان های اجتماعی چگونه می‌توانند با هم ارتباط برقرار کنند؟
پاسخ: در این دیدگاه، جهان های اجتماعی مختلف با روابط متقابلی که دارند می‌توانند از تجربیات یکدیگر استفاده کنند . اما هیچ یک از آنها با حفظ هویت خود نمی‌تواند مسیر دیگری را ادامه دهد.

۱۰- جهان اجتماعی زنده و سالم، چه ویژگی هایی دارد؟
پاسخ: جهان اجتماعی زنده و سالم، فعالانه با جهان اطراف خود ارتباط برقرار می‌کند. مطابق با نیاز خود، از دستاوردهای جهان های اجتماعی دیگر بهره می‌برد. در صورتی که لازم باشد، تغییراتی در آنها به وجود می‌آورد و سپس از آنها استفاده می‌کند.

۲۲- جمعبندی:
آیا جهان های اجتماعی، تاریخ (سرگذشت و سرنوشت) یکسانی دارند؟
در راستای پاسخ به این سؤال؛ دو دیدگاه وجود دارد
✅ الف) نگرش تک خطی (جهان های اجتماعی در طول هم)
✅ ب) نگرش چند خطی(جهان های اجتماعی در عرض هم)

نگرش تک خطی (جهان های اجتماعی در طول هم: )
● همه جهان های اجتماعی شبیه یکدیگرند و بر همین اساس مسیر یکسانی را طی می‌کنند .
● همه جوامع علیرغم تفاوت های ظاهر ی، در اصل از یک نوع هستند (شبیه یک نوع موجود زنده هستند) و تفاوتشان صرفاً در این است که برخی از جوامع در مراحل کودکی رشد و پیشرفت هستند و برخی در مراحل بزرگسالی. نگاه خطی به تاریخ بشر)
● همه جوامع در یک خط قرار می‌گیرند؛ برخی از آنها در این مسیر واحد؛ پیشرفته ترند و برخی عقب مانده‌اند.
جوامعی که به لحاظ تاریخی عقب مانده‌اند می‌بایست جوامع پیشرفته را الگوی خود قرار دهند.

الف) نگرش تک خطی مصداق این ضرب المثل اروپایی است که” همه راه ها به رُم ختم می‌شوند. “
توضیح تکمیلی: در نگرش تک خطی (جهان های اجتماعی در طول هم: ) همه جهان های اجتماعی (غربی /شرقی /مسلمان/ غیر مسلمان) علیرغم تفاوت های ظاهر ی که با هم دارند؛ در اصل از یک نوع اند و می‌بایست مسیر یکسانی را طی کنند. اصولاً مسیر تکامل و توسعه جوامع مختلف؛ یکسان است؛ همان مسیری که جوامع توسعه یافته غربی می‌روند.
فلذا سایر جوامع نیز می‌بایست همان مسیری که جوامع متجدد غربی می‌روند را الگو و نصب العین خود قرار دهند.
(تقلید از جوامع متجدد غربی.)

نکته: آگوست کُُنت، اِِسپنسر، دورکِِیم و مارکس از جمله جامعه شناسانی هستند که به نگرش تک خطی باور دارند. این جامعه شناسان جوامع بشری را به دو مقطع تقسیم می‌کنند . جوامع مقطع نخست را جوامع مکانیکی و جوامع مقطع دوم را جوامع اُرگانیکی می‌نامند. در جوامع مکانیکی تقسیم کار اجتماعی شکل نگرفته است و یا در مرحله ساده و ابتدایی است. مانند: تقسیم کار سنی و جنسی. ولی در جوامع اُرگانیکی تقسیم کار گسترده و تخصصی و پیچیده وجود دارد.

–

نکته: در جهان غرب؛ نوعی تقسیم کار میان جامعه شناسان و مردم شناسان شکل گرفته بود. وظیفه جامعه شناسان مطالعه جوامع صنعتی و شهری پیشرفته (جوامع غربی) بود و مردم شناسی به مطالعه جوامع ساده و ابتدایی می‌پرداخت. جامعه شناسان غربی جوامع ابتدایی را متعلق به گذشته بشر می‌پنداشتند که در دوران کودکی خود (مراحل اولیه رشد خود) باقی مانده‌اند. وقتی مردم شناسان بنا به وظیفه حرفه ای خود با فرهنگ های غیر غربی مواجه شدند، به پیچیدگی و عمق آنها و اشتباه جامعه شناسان غربی پی بردند. این رو یکی از مهمترین انتقادها به خودمداری فرهنگ غرب و تصور ساده آنها از سایر فرهنگ ها را مردم شناسان مطرح کردند(. نگاره های هندسی عظیم الجثه و باستانی تمدن نازکا در پرو که صرفاً از فاصله سیزده هزار پایی قابل شناسایی است. این نگارهها نشان از دانشی پیچیده نزد آنان بوده است.)

 

ب) نگرش چند خطی (جهان های اجتماعی در عرض هم:) جهان های اجتماعی متنوع اند.

● هر جهان اجتماعی؛ فرهنگ و تمدن مناسب و خاص را بوجود می‌آورد.
● فرهنگ ها و تمدن ها بر اساس آرمان ها و ارزش های خود؛ تحولاتی را دنبال می‌کنند و مسیرهای مختلفی را می‌پیم ایند.
● برخی فرهنگ ها و تمدن ها زمان طولانی تری دوام می‌آورند و برخی دیگر پس از مدتی از بین می‌روند. بر همین اساس؛ مردم شناسان از جهان های اجتماعی مختلفی مانند: غرب- اسلام- چین- هند و… یاد می‌کنند .
● جهان های اجتماعی مختلف با روابط متقابلی که دارند؛ می‌توانند از تجارب یکدیگر استفاده کنند ، اما هیچیک از آنها نمی‌توانند همزمان هم هویت خود را حفظ کند و هم مسیر جهان اجتماعی دیگری را طی کند و از آن الگوبرداری و تقلید کند.
● جهان اجتماعی زنده و سالم: جامعه‌ای است که فعالانه با جهان اطراف خود ارتباط برقرار می‌کند. مطابق با نیاز خود از دستاوردهای جهان های اجتماعی مختلف بهره می‌برد، در صورتی که لازم باشد؛ تغییراتی در آنها داده و سپس از آنها استفاده می‌کند.
توضیح تکمیلی: برعکس نگرش تک خطی؛ مسیر واحدی برای تکامل و توسعه جهان های اجتماعی مختلف وجود ندارد . بلکه هر جهان اجتماعی بر اساس باورها و ارزش های کلان خود؛ مسیر خاص را برای تکامل و توسعه؛ طی خواهد نمود (هر جامعه ای بر اساس باورها /ارزش ها /سرمایه های طبیعی /انسانی و. … خودش؛ می‌بایست الگوی تکامل و توسعه مناسب و مختص خودش را داشته باشد.)

سوالات جامعه شناسی درس ۵

هایلایت PDF

مشاهده نمایش

دریافت