معنی درس ۱۸ فارسی یازدهم + کلمات و آرایه ها (خوان عدل) - همیار آموزش

آرایه های ادبی درس هجدهم فارسی یازدهم

معنی فارسی یازدهم / درس هجدهم: خوان عدل

شرق از آنِ خداست
غرب از آنِ خداست
و سرزمینهای شمال و جنوب نیز
آسوده در دستان خداست.
معنی: تمام جهان از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب، مُلک خداوند و تحت فرمان اوست.
قلمرو ادبی: شرق و غرب – شمال و جنوب: تضاد
شرق و غرب و شمال و جنوب: مجاز از کلّ جهان و تناسب
دست: مجاز از قدرت
در دستان خدا بودن: کنایه از تحت فرمان خدا بودن
کلّ عبارت: تلمیح به آیه «وَ لِلَّهِ المَشرِق و المَغرِب فَاَینَما تُوَلَّوا فَثَمَّ وَجهُ الله»

اوست که عادل مطلق است،
و خوان عدل خود را بر همگان گسترده
باشد که از میان اَسمای صد گان هاش،
او را به همین نام بستاییم،
آمین!
معنی: خداوند، عادلِ بی شرط و قید است و سفره عدالت خود را برای همه پهن کردهاست. خدا نامهای بسیاری دارد؛ امید است که او را با صفت »عادل« ستایش کنیم.
کلمات:
*مطلق: بی شرط و قید
*خوان: سفره یا طَبَقی که در آن، غذا می گذاشتند
باشد: امید است
اَسما: جمعِ اِسم، نامها
بستاییم: ستایش کنیم
آمین: اجابت کن، بپذیر
عبارت: شش جمله
عادل: نقش مسند
خوان: نقش مفعول
عدل: نقش مضاف الیه.
قلمرو ادبی:
خوان و گسترده: تناسب
خوان عدل گستردن : کنایه از عدالت داشتن
خوان عدل: اضافه تشبیهی
عادل و عدل: اشتقاق
صد: نماد و مجاز و اغراق

اگر فکر و حواسم این جهانی است،
بهره ای والاتر از بهر من نیست
روح را خاک نتواند مبدّل به غبارش سازد،
زیرا هر دم به تلاش است تا که فرا رود.
معنی: اگر اندیشه و ادراک ما، مادی باشد، بهره ای معنوی نخواهیم بُرد. مادّیات نمی تواند روح را به غبار تبدیل کند و آن را بی ارزش نماید؛ زیرا روح متعلّق به عالَم بالا است و هر لحظه در تلاش است تا از مادیات بگذرد و به عالَم بالا برود
کلمات:
حواس: جمعِ حس، حسها
بهره: نصیب، قسمت
از بهر: برای
*مبدّل: دگرگون، تغییر داده شده
دم: لحظه
فرارود: بالا برود.
قلمرو ادبی:
فکر و حواس: مجاز از کلّ وجود
خاک: مجاز از جسم
بهر و بهره: جناس ناقص افزایشی
خاک و غبار – فکر و حواس: تناسب
غبار: استعاره از هر چیز بی ارزش مادی
است و نیست: تضاد
فرا رفتن: کنایه از به برتری رسیدن، متعالی شدن
دم: مجاز از لحظه.

هر نَفَسی را دو نعمت است:
دم فرودادن و برآمدنش؛
آن یکی مُمدّ حیات است،
این یکی مُفرِّح ذات؛
و چنین زیبا، زندگی در هم تنیده است
و تو شکر خدا کن، به هنگام رنج
و شکر او کن، به وقت رَستن از رنج.
معنی: در هر نَفَسی که انسان می کشد، دو نعمت وجود دارد: یکی هنگام داخل کشیدن نَفَس و دیگری هنگام بیرون دادن آن. فرو دادن نَفَس باعث ادامه زندگی است و بیرون دادن آن، شادی بخش وجود است. زندگی نیز اینگونه زیبا، از رنج و آسایش ساخته شده است. تو خدا را در همه حال، چه در زمان سختی و رنج و چه در زمان آسایش و راحتی شکر کن!
کلمات:
دَم: نَفَس
*مُمد: مدد کننده، یاری دهنده
حیات: زندگی
*مُفرِّح: شادی بخش، نشاط آور
ذات: وجود، هستی
تنیده: بافته، بافته شده
*رَستن: نجات یافتن، رها شدن
هر نفسی را دو نعمت است: برای هر نفسی دو نعمت وجود دارد.
قلمرو ادبی:
فرو دادن و برآمدن – به هنگام رنج و به وقت رَستن از رنج: تضاد
حیات و ذات: سجع مطرّف
یکی و شکر و رنج: آرایه تکرار.

بگذار بر پشت زین خود معتبر بمانم / تو در کلبه و خیمه خود باز بمان / بگذار که سرخوش و سرمست به دوردستها روم/ و بر فراز سرم هیچ جز اختران نبینم.
معنی: اجازه بده من در سفر باشم و تو در خانه ات بمان؛ اجازه بده با شادی و خوشحالی تا دورترین نقطه پرواز کنم و تا جایی اوج بگیرم که فقط ستارگان را بالای سرم ببینم.
کلمات:
*معتبر: محترم، ارزشمند
خیمه: چادر، خانه
فراز: بالا، بلندی / اختران: جمعِ اختر، ستارگان / سرخوش و سرمست: رابطه ترادف.
قلمرو ادبی:
زین: مجاز از اسب و نماد سِیْر و سفر
پُشتِ زین ماندن: کنایه از قصد سفر داشتن
در کلبه و خیمه ماندن: کنایه از سفر نکردن
کلبه و خانه: تناسب
جمله پنجم: واج آرایی «س»
به دوردست ها رفتن: کنایه از ترک تعلّقات
اختران را بر فراز سر دیدن: کنایه از رسیدن به اوج کمال

او اختران را در آسمان نهاده / تا به برّ و بحر نشانمان باشند / تا نگه به فرازها دوزیم / تا از این ره، لذّت اندوزیم.
معنی: خداوند ستارگان را در آسمان قرار داده تا ما در خشکی و دریا مسیرمان را پیدا کنیم،تا نگاهمان به عالَم بالا باشد و از سیِر معنوی لذّت ببریم
کلمات:
او: منظور خداوند
اختران: جمعِ اختر، ستارگان
*برّ: خشکی، بیابان
بحر: دریا
فراز: بالا، بلندی
اندوزیم: ذخیره و جمع کنیم.
قلمرو ادبی:
برّ و بحر: تضاد و تناسب و مجاز از کلّ هستی و جناس ناقص افزایشی
علّت آفرینش ستارگان، هدایت و لذّت انسان باشد: حُسن تعلیل
تلمیح به آیه «وَ هُوَالَّذِی جَعَلَ لَکُمُ النُّجومَ لِتَهتَدُوا بِهَا فِی ظُلُماتِ البَرِّ وَالبَحرِ »
نگاه دوزیم: کنایه از خیره شدن
اختر و آسمان: تناسب
دوزیم و اندوزیم: سجع مطرّف