کارگاه متن پژوهی اول درس فارسی یازدهم صفحه ۱۴ و ۱۵ - همیار آموزش

کارگاه متن پژوهی درس اول ۱ فارسی یازدهم : گام به گام درس اول فارسی یازدهم / جواب قلمرو فکری , قلمرو زبانی , قلمرو ادبی و درک و دریافت صفحه ۱۴ و ۱۵ کتاب ادبیات فارسی یازدهم

درس اول :: نیکی

جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۴ فارسی یازدهم

۱.  معنای واژه های مشخّص شده را بنویسید.
🔹 معیار دوستانِ دغل روز حاجت است / قرضی به رسم تجربه از دوستان طلب
  پاسخ ← ناراست، حیله گر
🔹 صورتِ بی صورتِ بی حدّ غیب / ز آینه دل تافت بر موسی ز جیب
 پاسخ  ← گریبان، یقه
🔹 فخری که از وسیلت دون همّتی رسد / گر نام و ننگ داری، از آن فخر، عار دار
پاسخ ← پَستی، فرومایگی

۲. برای کاربرد هر یک از موارد زیر، نمونه ای در متن درس بیابید.
🔹 پیوندهای هم پایه ساز:
پاسخ  ← یقین، مرد را دیده، بیننده کرد / شد و تکیه بر آفریننده کرد
🔹 پیوندهای وابسته ساز :
پاسخ ← زنخدان فرو برد چندی به جیب / که بخشنده، روزی فرستند ز غیب

۳.  معانی فعل «شد» را در سروده زیر بررسی کنید.
گریه شام و سحر، شُکر که ضایع نگشت / قطره باران ما، گوهر یکدانه شد
منزل حافظ کنون، بارگه پادشاست /  دل برِ دلدار رفت، جان برِ جانانه شد
پاسخ : در بیت اوّل فعل اسنادی یا گذرا به مسند در معنای «تبدیل شد» و در بیت دوّم فعل ناگذر به معنی «رفت».

۴. معنای برخی واژه ها تنها در جمله یا زنجیره سخن قابل درک است.
(متن در صفحه ۱۴ فارسی یازدهم)

🔹 اکنون برای دریافت معانی واژه های «دست» و «تند» با استفاده از دو روش بالا، نمونه های مناسب بنویسید.
پاسخ: 🔹 علی با من دست داد. / علی دیوار را دو دست رنگ زد.  ← علی تند آمد. / فلفل، تند است.
🔹 تناسب: او در سختی ها، دست و پا می زد. / مثل سرکه، تند و ترش بود.
🔹ترادف: دست و قدرت او شگفت انگیز بود. / اسب، تند و تیز می آمد.
🔹 تضمّن: با هم دست و پنجه نرم می کردند. / غذا، مزّه بسیار تندی داشت.
🔹 تضاد: گاهی دستش را می گیرد و گاهی پایش را. / رهرو آن نیست که گه تند و گه آهسته رود.

جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۵ فارسی یازدهم

۱. از متن درس، دو کنایه بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
پاسخ: زنخدان به جیب فروبردن: کنایه از گوشه نشینی و تفکّر / دست کسی را گرفتن: کنایه از کمک کردن به کسی.

۲. در بیت زیر، شاعر چگونه آرایه جناس همسان (تام) را پدید آورده است؟
با زمانی دیگر انداز ای که پندم می دهی /// کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست
پاسخ: از واژه «چنگ» که دو معنا دارد بهره برده است؛ بار اوّل به معنای «نوعی ساز» و بار دوّم به معنای «دست» به کار رفته است.

۳. ارکان تشبیه را در مصراع دومِ بیت دوازدهم مشخّص کنید.
پاسخ: مشبّه: درویش (محذوف) /مشبّه بِه: شیر و روباه/ ادات تشبیه: چو/ وجه شبه: باقی ماندن غذا و سیر شدن از باقی مانده غذای شیر

۴.  در این سروده، «شیر» و «روباه» نماد چه کسانی هستند؟
پاسخ: شیر: نماد انسان های کوشا و تلاشگر و شجاع / روباه: نماد افراد وابسته و نیازمند و ناتوان و فریبکار

جواب قلمرو فکری صفحه ۱۵ فارسی یازدهم

۱.  معنی و مفهوم بیت شانزدهم را به نثر روان بنویسید.
پاسخ: انسان های عاقل و دانا،کریم و بخشنده اند؛امّا آدم های بی عقل و نادان،پَست وکم همّت هستند.(بخشندگی نشانه خردمندی است)

۲. درک و دریافت خود را از بیت زیر بنویسید.
یقین، مرد را دیده، بیننده کرد /// شد و تکیه بر آفریننده کرد
پاسخ: یقین، باعث می شود که انسان پرده خیال ها را کنار بزند و به آگاهی و بصیرت برسد و بر خداوند توکّل کند.

۳. برای مفهوم هر یک از سروده های زیر، بیتی مناسب از متن درس بیابید.
🔹 رزق هر چند بیگمان برسد /// شرط عقل است جُستن از درها
پاسخ: برو شیر درّنده باش، ای دغل / مَیَنداز خود را چو روباه شَل
پاسخ:چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر / چه باشی چو روبه به وامانده، سیر؟
🔹 سحر دیدم درخت ارغوانی کشیده سر به بام خسته جانی
به گوش ارغوان آهسته گفتم: بهارت خوش که فکر دیگرانی
پاسخ: خدا را بر آن بنده بخشایش است / که خلق از وجودش در آسایش است
پاسخ: کسی نیک بیند به هر دو سرای / که نیکی رساند به خلقِ خدای
🔹 چه در کار و چه در کار آزمودن نباید جز به خود، محتاج بودن
پاسخ: بخور تا توانی به بازوی خویش / که سعیت بود در ترازوی خویش

۴.  درباره ارتباط معنایی متن درس و مَثَل «از تو حرکت، از خدا برکت» توضیح دهید.
پاسخ:  در هر دو متن، تنبلی و توکّل بدون تلاش، نکوهش شده و بر سعی و کوشش برای کسب روزی تأکید دارند