جواب درس ۶ جامعه شناسی دوازدهم انسانی - همیار آموزش

گام به گام درس ششم جامعه شناسی دوازدهم
گام به گام جامعه شناسی دوازدهم / جواب فعالیت های درس ششم جامعه‌شناسی دوازدهم انسانی

درس ۶ :: قدرت اجتماعی

نمونه بیاورید صفحه ۵۸ جامعه شناسی دوازدهم

آیا می‌توانید نمونه‌هایی از کنش‌های سیاسی بیرون از نهاد حکومت و دولت را مثال بزنید؟ پیشنهاد می‌شود با راهنمایی دبیر خود در پدیده‌هایی مانند ورزش، تفریح، پوشش، هنر، واسطه‌ها، دلال‌ها، جشن‌ها، رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و … تأمل کنید. می‌توانید در اخبار جاری یک ماه یا حتی یک سال کشور خودمان یا سایر جوامع جست‌وجو کنید و مصادیق چنین کنش‌هایی را پیدا کنید.
پاسخ: ۱- راهپیمایی روز قدس
۲- راهپیمایی اربعین حسینی
۳- تظاهرات و ناآرامی تفلیس بر سر لایحه «عوامل خارجی» پارلمان گرجستان در مارس ۲۰۲۳

تکمیل کنید صفحه ۶۱ جامعه شناسی دوازدهم

آیا تاکنون پی برده‌اید که میان ابزارهای اعمال قدرت و منابع قدرت چه نوع همبستگی‌ای وجود دارد؟ جدول زیر را کامل کنید.

تشریح کنید صفحه ۶۲ جامعه شناسی دوازدهم

آیا میان مزایای مطرح شده در ورودی درس؛ یعنی سه‌گانه قدرت، ثروت و دانش با سه‌گانه منابع و سه‌گانه ابزار قدرت، ارتباطی وجود دارد؟ آیا میان قدرت و دانش رابطه‌ای وجود دارد؟ جدول زیر را تشریح کنید.

پاسخ: میان مزایا اجتماعی (قدرت ، ثروت و دانش) با سه گانه ابزار قدرت ، ارتباط وجود دارد ، دانش و قدرت نیز با یکدیگر ارتباط و نسبتی دارند.

پاسخی دیگر:
تشریح ردیف اول:
کسی که دارای قدرت بدنی بالا باشد و از ابزار تنبیه استفاده کند، این قدرت و توانایی بدنی بالای او باعث می‌‌شود که در جامعه دارای قدرت باشد و افرادی به علت ترس از او و یا استفاده قدرت از او به برخی مقام ها و جایگاه های اجتماعی دست یابند و همچنین خود او.
تشریح ردیف دوم:
کسی که دارای ملک و مکنت باشد، با پرداخت و بواسطه ثروتی که در دست و مالکیت اوست، می‌‌تواند افرادی را در اطراف خود جمع آوری کند و آنان را جذب خود کند و بواسطه آن ها و ثروتی که دارد، مقاصد خود را عملی کند.
تشریح ردیف سوم:
سازمان ها را دانش آن سازمان (دکترها، مشاورها، کارشناسان و …) پشتیبانی می‌‌کند. همچنین در منابع سازمان، ارزش دانش وجود دارد و دانش حرف اول را می‌‌زند و بواسطه روش های اقناع سازی می‌‌توانند افرادی را جذب خود کنند و بواسطه آن ها مقاصد و اهداف خود را عملی نمایند.

گفت و گو کنید صفحه ۶۲ جامعه شناسی دوازدهم

پژوهش‌های بسیاری نشان می‌دهد که مشارکت سیاسی موجب افزایش آگاهی سیاسی می‌شود. در جایی که مردم به هر دلیلی مشارکت کننده سیاسی نیستند، سطح آگاهی سیاسی آنها به مانند حالتی که مشارکت دارند، رشد و گسترش نخواهد داشت. انتخابات یکی از شیوه‌های مشارکت سیاسی است. در مواردی ممکن است به جای برگزاری انتخابات، قرعه‌کشی کنند، مثلا در برخی از اجتماعات مانند ساختمان‌های مسکونی و شرکت‌های اقتصادی به جای برگزاری انتخابات از قرعه‌کشی برای تعیین هیئت مدیره یک ساختمان یا شرکت استفاده می‌کنند. به‌ نظر شما چه تفاوتی میان انتخابات و قرعه‌کشی وجود دارد؟
پاسخ: انتخابات و قرعه‌کشی دو روش متمایز برای انتخاب افراد هستند. انتخابات با مشارکت فعال و آگاهی‌بخشی سیاسی همراه است، در حالی که قرعه‌کشی بر اساس شانس است و تاثیر کمتری بر آگاهی سیاسی دارد. به عبارت دیگر، انتخابات فردی را انتخاب می‌کند که صلاحیت بیشتری دارد، اما قرعه‌کشی تصادفی است.

تفسیر کنید صفحه ۶۶ جامعه شناسی دوازدهم

«عمق و سطح سیاست و قدرت»
در سال‌های گذشته آموختید که می‌توان ارزش‌های اجتماعی را در سه قلمرو مطالعه کرد. پیدایش، قوام و دوام ارزش‌ها در دو قلمرو آرمانی و واقعی، محصول آگاهی، خواست و عمل مردم است، ولی در قلمرو حقیقی، ارزش‌ها، مستقل از خواست و تمایل افرادند. خوب بودن فضیلتی مانند «عدالت» و بد بودن رذیلتی مانند «ظلم» به خواست و تمایل هیچ فرد، گروه یا جامعه ای وابسته نیست، ولی عدالت تنها با آگاهی، اراده و عمل مردم در زندگی اجتماعی اجرا و محقق می‌شود. آیا علم و دانشی وجود دارد که ارزش‌ها را در قلمرو حقیقی شناسایی کند؟
جدول زیر ظرفیت رویکردهای مختلف جامعه شناسی را در مطالعۀ ارزش‌های سیاسی در این سه قلمرو داوری می‌‌کند. آن را تفسیر کنید.
پاسخ:
در رویکرد تبیینی:
به حقیقت و فضائل و رذائل سیاسی و همچنین معانی پدیده‌های اجتماعی و سیاسی توجهی نمی‌شود.
به زبانی دیگر، این رویکرد از سیاست و قدرت معنازدایی و ارزش‌زدایی می‌کند. نتیجه این می‌شود که رویکرد تبیینی در قلمرو حقیقی و آرمانی حرفی برای گفتن ندارد، ولی در قلمرو واقعی پدیده‌های اجتماعی و سیاسی را مورد مطالعه و بررسی تجربی قرار می‌دهد.
در رویکرد تفسیری:
ملاک و معیاری برای تشخیص درست از غلط یا حق از باطل وجود ندارد (عدم توجه به قلمرو حقیقی)
ولی در این رویکرد به معانی پدیده‌های اجتماعی و سیاسی توجه می‌شود. و سیاست قدرت را پدیده معنادار و ارزشی می‌داند. هرچند به دنبال آرمان‌گرایی و انتقاد از وضع موجود و ترسیم جامعه آرمانی نیستند. (توجه به قلمرو آرمانی)
رویکرد تفسیری به علت تمرکز بر ذهنیت با مطالعه و بررسی پدیده‌های سیاست و قدرت که وجوهی محسوس و واقعی دارند، را ندارد.
در رویکرد انتقادی:
قائل به حقیقت یا فضیلتی مستقل از خواست و آگاهی انسان نیست. (عدم توجه به قلمرو حقیقی یا لااقل مبهم بودن این موضوع)
در این رویکرد به معانی پدیده‌های اجتماعی و سیاسی توجه می‌شود و وضعیت مطلوبی که در آن صرفاً سلطه وجود ندارد را برای جامعه ترسیم می‌کند. (توجه به قلمرو آرمانی)
همچنین جامعه‌شناسان انتقادی از وضعیت موجود انتقاد کرده و تلاش می‌کنند تا این وضعیت را تغییر داده یا اصلاح کنند. (توجه به قلمرو واقعی)

مقایسه کنید صفحه ۶۶ و ۶۷ جامعه شناسی دوازدهم

جدول صفحۀ بعد دو نوع نظام سیاسی لیبرال دموکراسی و جمهوری اسلامی را با هم مقایسه می‌کند. محورهای مقایسۀ آن به شرح زیر از جدول فعالیت قبلی استخراج شده‌اند.

💢 مشارکت مردم: نقش مردم در تعیین سرنوشت سیاسی خود چیست؟
جمهوری اسلامی:
مردم نیز در تعیین سرنوشت سیاسی خود نقش دارند، اما این مشارکت بر اساس اصول و ارزش‌های اسلامی انجام می‌شود.
لیبرال دموکراسی:
مردم از طریق انتخابات آزاد و رقابتی سرنوشت سیاسی خود را تعیین می‌کنند و بر اساس خواست خود تصمیم‌گیری می‌کنند.

💢 ارزیابی فعالیت و تصمیم مردم و حاکمان: فعالیت‌ها و تصمیم‌های مردم و حاکمان با چه ملاک‌هایی ارزیابی می‌شود؟
جمهوری اسلامی:
فعالیت‌ها و تصمیم‌ها بر اساس احکام الهی و ارزش‌های اسلامی ارزیابی می‌شوند.
 لیبرال دموکراسی:
ارزیابی‌ها بر اساس معیارهای دموکراتیک، شفافیت و حقوق بشر صورت می‌گیرد.

💢 تعامل نظام سیاسی و جهان اجتماعی: هر نظام سیاسی با کدام جهان اجتماعی سازگاری دارد؟
جمهوری اسلامی: 
با فرهنگ توحیدی سازگار است و ارزش‌های اسلامی در تعاملات اجتماعی نقش محوری دارند.
 لیبرال دموکراسی:
سازگار با فرهنگ سکولار و دنیوی است و بر آزادی فردی تأکید دارد.

💢 تعامل علوم اجتماعی و نظام‌های سیاسی: ملاک ارزیابی فعالیت‌ها و تصمیم‌های مردم و حاکمان را کدام علم اجتماعی کشف می‌کند؟
جمهوری اسلامی:
علوم اجتماعی، به ویژه جامعه‌شناسی سیاسی، در شناسایی ارزش‌ها و روابط اجتماعی بر اساس آموزه‌های اسلامی نقش دارند.
لیبرال دموکراسی:
علوم اجتماعی به تحلیل ساختارهای قدرت و رفتارهای سیاسی کمک می‌کنند.

مباحثه کنید صفحه ۶۷ جامعه شناسی دوازدهم

زندگی اجتماعی انسان‌ها به ویژه در عرصه سیاسی، عرصه انتخاب دمادم ارزش‌هاست. به نظر شما دست شستن از داوری علمی و عقلانی درباره ارزش‌های اجتماعی و سیاسی چه نتایجی به دنبال خواهد داشت؟
جواب:
۱. انسان در حوزه علمی به جای رویکرد فعالانه، رویکرد منفعل در برابر ارزش های سیاسی در پیش می‌‌گیرند.
۲. برای تغییر وضعیت موجود و ترسیم یک جامعه بهتر، راهکار علمی ارائه نمی شود.
۳. در حوزه علمی به جای پیشنهاد تغییرات بنیادی در جامعه، رویکردهای محافظه کارانه تشویق می‌‌شود.

مفاهیم اساسی صفحه ۶۸ جامعه شناسی دوازدهم

● قدرت نرم قدرت
● قدرت اجتماعی
● تبعیت
● تبعیت با رضایت
● تبعیت باکراهت
● قدرت مقبول
● قدرت مشروع
● قدرت سخت
● قدرت نرم
● سیاست
● نظام سیاسی
● انواع نظام سیاسی
● دنیامداری
● داوری علمی
● ارزش‌های سیاسی
● داوری قدرت

خلاصه کنید صفحه ۶۸ جامعه شناسی دوازدهم

● کنش‌های سیاسی با هدف حفظ یا بهتر ساختن وضع موجود انجام می‌شوند.
● قدرت عبارت از توانایی انجام کار با ارادهٔ آگاهی است و بنابراین انسان کنشگری قدرتمند است.
● قدرت انواع مختلفی دارد مانند مقبول و مشروع و یا نرم و سخت.
● نظام سیاسی بر سایر نظام‌ها مانند نظام فرهنگی تأثیر می‌گذارد و تأثیر می‌پذیرد.
● اگر هدف کنش سیاسی، تغییر دادن وضع سیاسی موجود در جامعه برای رسیدن به وضعیت بهتر و مطلوب‌تر فضیلت‌های انسانی باشد تنها در جامعهٔ خوب و داشتن ملاک خوب و بد برای امور سیاسی امکان‌پذیر است.

آنچه از این درس آموختیم صفحه ۶۸ جامعه شناسی دوازدهم

● قدرت و انجام دادن آن به ارادهٔ فرد بستگی دارد که وادار به اطاعت کرد. این تبعیت تنها در صورتی مقبولیت دارد که همراه با رضایت باشد که در غیر این صورت کراهت دارد.
● نظام‌های سیاسی نیز براساس ملاک‌های مختلف نیز انواعی دارد که می‌توان آنها را شمرد و مقایسه کرد. تنها در صورتی می‌توانیم به انتخاب نظام سیاسی دست بزنیم که ملاکی برای تشخیص خوبی و یا بدی داشته باشیم که معتقدان در این مسیر گام برداشته‌اند.