سوالات متن درس ۵ دینی دوازدهم انسانی - همیار آموزش

۱- تنها خالق، مالک، رب و مدبّر جهان …..خداست ….. و هیچ یک از مخلوقات در اداره جهان با او …شریک…… نیستند.

۲- عمل غیراختیاری و عمل اختیاری را با ذکر مثال با هم مقایسه کنید.
جواب: میان حرکات قلب یک فرد برای گردش خون و حرکات پای وی به هنگام قدم زدن، تفاوت اساسی وجود دارد، همچنان که تفاوت است میان حرکات دستی که بر اثر بیماری لرزش دارد با حرکت دستی که خود شخص برای غذا خوردن بالا و پایین می‌آورد. ضربان قلب و حرکت دستی که لرزش دارد اختیاری نیست؛ ولی حرکات پا برای رفتن به سوی یک مقصد و حرکات دست در هنگام غذا خوردن اختیاری و تابع اراده انسان است.

۳- اختیار به چه معناست و چگونه حقیقتی است؟
جواب: اختیار، که به معنای توانایی بر انجام یک کار و یا ترک آن است، یک حقیقت وجدانی است و هر انسانی آن را در خود می‌یابد و می‌بیند که شبانه روز در حال تصمیم گرفتن برای انجام یک کار یا ترک آن است.

۴- کسی که اختیار را در سخن یا بحث …. می‌کند، در عمل از آن بهره می‌برد و آن را …… می‌کند.
جواب: انکار – اثبات

۵- آیا همه امور زندگی ما اختیاری هستند؟ با ذکر مثال توضیح دهید.
جواب: باید توجه داشته باشیم که بسیاری از امور اختیاری نیست و ما در وقوع آنها نقشی نداریم. به عنوان مثال، هیچ یک از ما در عملکرد دستگاه‌های مختلف بدن خود، مانند دستگاه گوارش و یا گردش خون و همچنین در قوانین حاکم بر طبیعت مانند قانون جاذبه زمین، توالی فصل‌ها و. نقشی نداریم و این امور خارج از اختیار ما و به صورت طبیعی انجام می‌شود. در عین حال، باید توجه داشت که همین اختیار محدودی که داریم، مبنای تصمیم گیری‌های ما و تعیین کننده سرنوشت ماست.

۶- شواهد وجود اختیار در انسان را نام ببرید و هر کدام را توضیح دهید.
جواب: ۱- تفکر و تصمیم: هرکدام از ما همواره تصمیم‌هایی می‌گیریم و برای این تصمیم‌ها ابتدا اندیشه می‌کنیم و جوانب آن را می‌سنجیم و سپس دست به عمل می‌زنیم. گاهی نیز دچار تردید می‌شویم که از میان چندین راه و چندین کار، کدام یک را انتخاب کنیم. دست آخر، پس از بررسی‌های لازم، یکی را برگزیده و عمل می‌کنیم.
۲- احساس رضایت یا پشیمانی: هرگاه در کاری موفق شویم، احساس رضایت و خرسندی وجودمان را فرا می‌گیرد. این احساس رضایت نشانه آن است که آن کار را از خود و نتیجه اراده و تصمیم عاقلانه خود می‌دانیم. گاه نیز در کاری مرتکب اشتباه می‌شویم و به خود یا دیگری زیان می‌رسانیم. در این هنگام احساس پشیمانی می‌کنیم و با خود می‌گوییم ای کاش آن کار را انجام نمی‌دادم. این احساس پشیمانی نشانگر آن است که من توان ترک آن کار را داشته‌ام.
۳- مسئولیت پذیری: هر کدام از ما خودمان را مسئول کارهای خود می‌دانیم. به همین جهت آثار و عواقب عمل خود را می‌پذیریم و اگر به کسی زیان رسانده‌ایم، آن را جبران می‌کنیم. عهدها و پیمان‌ها نیز بر همین اساس استوارند. بنابراین، اگر کسی پیمان شکنی کند و مسئولیتش را انجام ندهد خود را مستحق مجازات می‌داند.

۷- بیت «این که فردا این کنم یا آن کنم / خود دلیل اختیار است ای صنم» به چه چیزی اشاره دارد؟
جواب: این بیت به یکی از شواهد وجود اختیار در انسان یعنی تفکر و تصمیم اشاره دارد.

۸- ابیات زیر به چه چیزی اشاره دارند؟
گر نبودی اختیار این شرم چیست / این دریغ و خجلت و آزرم چیست؟
وان پشیمانی که خوردی زان بدی / ز اختیار خویش گشتی مهتدی
جواب: این ابیات به یکی از شواهد وجود اختیار در انسان یعنی احساس رضایت یا پشیمانی اشاره دارند.

۹- ابیات زیر به چه چیزی اشاره دارند؟
هیچ گویی سنگ را فردا بیا / ور نیایی من دهم بَد را سزا؟
هیچ عاقل مر کلوخی را زند؟ / هیچ با سنگی عتابی کس کند؟
جواب: این ابیات به یکی از شواهد وجود اختیار در انسان یعنی مسئولیت پذیری اشاره دارند.

۱۰- خدای متعال چگونه بشر را راهنمایی کرده است؟
جواب: خدای متعال، متناسب با همین قوّه اختیار، بشر را راهنمایی کرده و او را مختار گذاشته است که از راهنمایی خداوند استفاده کند و سپاسگزار باشد، یا ناسپاسی کند و از هدایت و لطف الهی بهره نبرد و مسیر شقاوت را بپیماید.

۱۱- پیام آیه «اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکِرًا وَ اِمّا کَفورًا [سوره انسان / ۳]» را بنویسید.
جواب: این آیه به وجود توانایی قدرت اختیار در انسان اشاره می‌‌کند.

۱۲- پیام آیه «قَد جاءَکُم بَصائِرُ مِن رَبِّکُم فَمَن اَبصَرَ فَلِنَفسِه وَ مَن عَمِیَ فَعَلَیها . [سوره انعام / ۱۰۴]» را بنویسید.
جواب: این آیه به وجود اختیار انسان در پذیرش یا رد دلایل الهی اشاره دارد.

۱۳- پیام آیه «ذٰلِکَ بِما قَدَّمَت اَیدیکُم وَ اَنَّ اللّٰهَ لَیسَ بِظَلّامٍ لِلعَبیدِ [سوره آل‌عمران/ ۱۸۲]» را بنویسید.
جواب: اعمال اختیاری انسان علت گرفتاری به عقوبت الهی است.

۱۴- خداوند که قدرت اختیار و اراده را به ما عطا کرده و از ما چه خواسته است؟
جواب: از ما خواسته است با استفاده از آن، برای زندگی خود برنامه‌ریزی کنیم و در مسیر رشد و کمال تا آنجا پیش برویم که جز خداوند عظمت آن آگاه نیست.

۱۵- ما در جهانی زندگی می‌‌کنیم که …..قدر و قضای الهی….. بر آن حاکم است (قانونمند است).

۱۶- قدر به چه معناست؟
جواب: «قَدَر» و «قَدْر» به معنای «اندازه» است و «تقدیر» به معنای «اندازه گرفتن».

۱۷- قضا به چه معناست؟
جواب: «قضا» نیز به معنای «به انجام رساندن»، «پایان دادن»، «حکم کردن» و «حتمیّت بخشیدن» است.

۱۸- مخلوقات جهان، چگونه به تقدیر و قضای الهی وابسته هستند؟
جواب: مخلوقات جهان، از آن جهت که خدای متعال با علم خود، اندازه، حدود، ویژگی، موقعیت مکانی و زمانی آنها را تعیین می‌کند، به تقدیر الهی وابسته هستند و از آن جهت که با فرمان و حکم و اراده الهی ایجاد می‌شوند، به قضای الهی وابسته‌اند.

۱۹- اینکه می‌‌گوییم قدر و قضای الهی بر جهان حاکم است، به چه معناست؟
جواب: به این معناست که نقشه جهان با همه موجودات و ریزه کاری‌ها و ویژگی‌ها و قانون‌هایش از آنِ خدا و از علم خداست (قدر) و اجرا و پیاده کردن آن نیز به اراده خداست (قضا). به همین دلیل، نه در نقشه جهان نقصی هست و نه در اجرا و پیاده کردن آن.

۲۰- چرا فقط با زندگی در یک جهان قانونمند است که امکان بهرهمندی از اختیار و انتخاب وجود دارد؟
جواب: زیرا اگر وقایع جهان قانونمند نبود و همه چیز اتفاقی رخ می‌داد، انسان نمی‌دانست باید دست به چه انتخابی بزند. آبی که برای رفع تشنگی می‌نوشیم، به سبب اعتماد به همین تقدیر و قضاست؛ یعنی می‌دانیم که خداوند آب را با این ویژگی‌ها آفریده که سبب رفع تشنگی می‌شود.

۲۱- چرا بدون قدر و قضای الهی هیچ نظمی برقرار نمی شود و هیچ زمینه‌ای برای کار اختیاری پدید نمی آید؟
جواب: برخی که می‌پندارند قدر و قضای الهی با اختیار انسان ناسازگار است، تصور می‌کنند تقدیر، چیزی غیر از قانونمندی جهان و نظم در آن است که وقتی به حادثه‌ای تعلق گرفت، هر قانونی را لغو و هر نظمی را برهم می‌زند؛ درحالی که دیدیم معنای قدر و قضای الهی این است که هر چیزی مهندسی و قاعده خاص خود را دارد و تمام جهان بر اساس قواعدی بنا شده است و این قواعد، توسط انسان قابل یافتن و بهره‌گیری است. پس بدون قدر و قضای الهی هیچ نظمی برقرار نمی‌شود و هیچ زمینه‌ای برای کار اختیاری پدید نمی‌آید.

۲۲- سخن امام علی (ع) که فرمود: «از قضای الهی به قَدَر الهی پناه می‌برم.» را توضیح دهید. (به صورت خلاصه)
جواب: یعنی از نوعی قضا و قدر الهی، به نوع دیگری از قضا و قدر الهی پناه می‌برم. برداشت نابجای آن شخص چنین بود که ما هیچ اختیاری در تعیین سرنوشت خود نداریم و اگر قرار باشد دیوار بر سرمان خراب شود حتماً این اتفاق خواهد افتاد و ما نمی‌توانیم تغییری در آن ایجاد کنیم؛ بنابراین، حرکت و تغییر مکان و تصمیم‌گیری بر اساس دستور عقل بی‌فایده است. اما امیرالمؤمنین (ع) با رفتار و سپس گفتار خود، نگرش صحیح خود از قدر و قضای الهی را نشان داد و به آن شخص و دیگران آموخت که اعتقاد به قدر و قضا، نه تنها مانع تحرک و عمل انسان نیست، بلکه عامل و زمینه‌ساز آن است.

۲۳- چگونه متوجه می‌‌شویم که جهان آفرینش مجموعه‌ای از قدرها و قضاهای الهی است؟ مثال بزنید.
جواب: فرو ریختن دیوار سست و کج یک قضای الهی است، اما این قضا متناسب با ویژگی و تقدیر خاص آن دیوار، یعنی سستی و کجی آن است. اما اگر دیوار، ویژگی دیگری داشته باشد، مثلاً محکم باشد، قضای دیگری را به دنبال خواهد آورد و انسانی که این دو تقدیر و این دو قضا را بشناسد تصمیم می‌گیرد و دست به انتخاب مناسب‌تر می‌زند. بنابراین، جهان آفرینش مجموعه‌ای از قدرها و قضاهای الهی است و این انسان است که باید با تشخیص درست، بهترین‌ها را انتخاب کند.

۲۴- وقتی از تقدیر جهان به وسیله خداوند سخن می‌‌گوییم، منظورمان چیست؟
جواب: وقتی از تقدیر جهان به وسیله خداوند سخن می‌گوییم، منظورمان فقط تعیین طول، عرض، حجم، مکان و زمان یک موجود نیست. اینها ساده‌ترین و آشکارترین تقدیرها هستند. تقدیر الهی شامل همه ویژگی‌ها، کیفیت‌ها و کلیه روابط میان موجودات می‌شود.

۲۵- چند مورد از تقدیرات الهی را نام ببرید.
جواب:  اینکه آب در چه درجه‌ای به جوش آید، تعداد الکترون‌های هر عنصر چه تعداد باشد، ماه در کدام مدار دور زمین گردش کند، بدن انسان از چه اعضایی تشکیل شود، هر عضوی کدام کار را انجام دهد، همه و همه از تقدیرات الهی است.

۲۶- چرا کسی نمی تواند از اختیار که ویژگی ذاتی اوست، فرار کند؟
جواب: خداوند این گونه تقدیر کرده که انسان کارهایش را «با اختیار انجام دهد» و کسی نمی‌تواند از اختیار که ویژگی ذاتی اوست، فرار کند؛ حتی اگر بخواهد فرار کند، باز هم این کار اختیاری بوده، چون همین کار را با خواست و اراده خود انجام داده است.

۲۷- علت هایی که در پیداش یک پدیده دخالت دارند را نام ببرید و هر کدام را با ذکر مثال توضیح دهید.
جواب:
۱- علل عرضی: در پیدایش هر پدیده ممکن است چند عامل به صورت مجموعه و با همکاری یکدیگر مشارکت کنند؛ مثلاً برای رویش یک گل، مجموعه‌ای از باغبان، خاک، آب، نور و حرارت دست به دست هم می‌دهند و با مشارکت یکدیگر گل را پدید می‌آورند؛ یا مثلاً وقتی دو نفر دسته‌های یک گلدان بزرگ را می‌گیرند و جابه جا می‌کنند، هر کدام از این دو نفر نیروی خاصّی را وارد می‌کند که باعث جابه جایی گلدان می‌شود. در هر دو مثال، هریک از این عوامل و عناصر اثر خاصی را، مستقل از دیگری، اعمال می‌کند تا گل بروید یا گلدان جابه جا شود. این گونه علل را علل «علل عرضی» می‌گویند. در عرضی، هر عامل به طور مستقیم نقش خاصی را برعهده دارد که با نقش دیگری متفاوت است.
۲- علل طولی: گاهی تأثیر چند عامل در پیدایش یک پدیده این گونه است که یک عامل در عامل دوم اثر می‌گذارد و عامل دوم در عامل سوم تأثیر می‌کند تا اثر عامل اول را به معلول منتقل کند. برای مثال، وقتی شما قلم به دست می‌گیرید و نامه می‌نویسید، چند عامل، در طول هم، در انجام این کار دخالت دارند:
– نفس یا روح که اراده نوشتن می‌کند؛
– ساختار عصبی بدن که با اراده نفس، موجب حرکت دستمان می‌شود؛
– دست که قلم را به حرکت در می‌آورد؛
– قلم که با حرکت خود در صفحه، جملات را می‌نگارد.
کل کار نوشتن را به هر یک از این عوامل می‌توان نسبت داد؛ بدین معنا که اگر هریک از این عوامل نبود، عمل نوشتن ممکن نمی‌شد، اما هر علتی، به ترتیب، علت بودن خود را از عامل بالاتر می‌گیرد. قلم می‌‌نویسد، اما حرکت آن ناشی از حرکت دست است. حرکت دست به نوبه خود محصول کار دستگاه عصبی است. این کار هم ناشی از اراده‌ای است که برآمده از نفس شماست. این علت‌ها را «علل طولی» می‌گویند.

۲۸- اینکه می‌‌گوییم وجود اختیار و اراده در انسان ناشی از اراده الهی و خواست خداست، به چه معناست؟
جواب: وجود اختیار و اراده در انسان ناشی از اراده الهی و خواست خداست. به عبارت دیگر، خداوند اراده کرده است که انسان موجودی مختار و دارای اراده باشد. در فعل اختیاری، تا زمانی که ما اراده کاری را نکرده‌ایم، آن کار انجام نمی‌گیرد؛ در عین حال، وجود ما، اراده ما و عملی که از ما سر می‌زند همگی وابسته به اراده خداوند است؛ یعنی اراده انسان در طول اراده خداست و با آن منافات ندارد.

۲۹- چرا اراده انسان در طول اراده خداست و با آن منافات ندارد؟
جواب: وجود اختیار و اراده در انسان ناشی از اراده الهی و خواست خداست. به عبارت دیگر، خداوند اراده کرده است که انسان موجودی مختار و دارای اراده باشد. در فعل اختیاری، تا زمانی که ما اراده کاری را نکرده‌ایم، آن کار انجام نمی‌گیرد؛ در عین حال، وجود ما، اراده ما و عملی که از ما سر می‌زند همگی وابسته به اراده خداوند است؛ یعنی اراده انسان در طول اراده خداست و با آن منافات ندارد.

۳۰- اختیار به معنای توانایی برانجام کار و یا ترک ان است یک حقیقتی است که نیازمند دلیل است.
جواب: نادرست ❌

۳۱- هر کدام از ما خودمان را مسئول کارهای خود می‌‌دانیم به همین جهت آثار و عواقب عمل خود را می‌‌پذیریم.
جواب: درست ✅

۳۲- خدای متعال متناسب قوه اختیار بشر را راهنمایی نمی کند بلکه او را مجبور افریده است.
جواب: نادرست ❌

۳۳- کسی که اختیار را در سخن یا بحث انکار می‌‌کند، در عمل از آن بهرہ می‌‌برد و ان را اثبات می‌‌کند.
جواب: درست ✅

۳۴- ما در جهانی زندگی می‌‌کنیم که قدر و قضای الهی بر ان حاکم است.
جواب: درست ✅

۳۵- در علل طولی، هر عامل به طور مستقیم نقش خاصی را برعهده دارد که با نقش دیگری متفاوت است.
جواب: نادرست ❌

۳۶- وجود اختیار و اراده در انسانی ناشی از …… ارادہ الهی…… و خواست خداست.

۳۷- موجودات جهان از ان جهت که با فرمان و اراده الهی ایجاد می‌‌شوند به ….قضای الهی….. وابسته اند.

۳۸- قدر و قدر به معنای …..اندازه ……. و تقدیر به معنای ..اندازە گرفتن…. است.

۳۹- قضا به معنای انجام رساندن، پایان دادن ….حکم کردن….. و …حتمیت بخشیدن…… است.

۴۰- اختیار به معنای توانایی برانجام یک کار و یا ترک ان است یک حقیقت ….وجدانی… است.

۴۱- اراده انسان در ….طول اراده خداست…… و با آن منافات ندارد.

سوالات درس 5 دینی دوازدهم انسانی

هایلایت PDF

مشاهده نمایش

دریافت