سوالات درس ۱ تاریخ دوازدهم با جواب - همیار آموزش

سوالات درس اول تاریخ دوازدهم انسانی

سوالات متن تاریخ دوازدهم  /

درس یکم : تاریخ نگاری و منابع دوره معاصر

درس اول
۱- چه عاملی میراث غنی و منبع مهمی برای فهم و تفسیر بسیاری از رخداد های مهم تاریخی برای ما فراهم آورده است؟
پاسخ: صدها سال ثبت و ضبط وقایع از سوی مورخان مسلمان که تعداد قابل توجهی از آنان ایرانی هستند.

۲- بینش تاریخ نگاری سنتی بر چه اصولی استوار بود؟
پاسخ: ۱- بیشتر به ثبت وقایع شاهان و امور آنها همت داشتند.
۲- آثار خود را غالباً با خصوصیات ادبی تألیف می‌‌کردند.
۳- گاه با زبان تملّق و مدح شاهان سخن می‌‌گفتند.
۴- بیش از آنکه مورخ حقیقت باشند، کاتب دربار بودند.
۵- سبک نگارش نیز در بسیاری موارد، سخت است.
۶- تحلیل و تفسیر، کمتر در این آثار به چشم می‌‌خورد.

۳- چگونه می‌‌توان به مکتوبات ارزشمندی درباره زندگی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی گذشتگان و همچنین منابعی جدی برای سنجش و نقد وقایع گذشته دست یافت؟
پاسخ: با احیای میراث غنی و گنجینه هایی که شامل گستره‌ای فراتر از تاریخ نگاری صرف هستند (مانند تحقیقات رجالی، کتاب شناسی ها، زندگی نامه های عالمان، بزرگان و…) می‌‌توان به این امر دست یافت.

۴- چرا تلاش های زیادی که برای احیای میراث مکتوب صورت گرفته است، نتیجه بخش نبوده است؟
پاسخ: اهتمام و حمایت از این اقدام، به‌اندازه کافی وجود نداشته است؛ میراثی که بخش زیادی از آن نیاز به تصحیح، ترجمه و چاپ دارد، به دلیل غفلت در برهه هایی از تاریخ، بسیاری از نسخه ها از دست رفته است.

۵- زمینه های پیدایش تاریخ نگاری نوین ایران چگونه فراهم شد؟
پاسخ: ۱- جنگ های ایران و روسیه در دوران پادشاهی فتحعلی شاه قاجار، چشم و گوش زمامداران و نخبگان ایران را به دنیای غرب جلب کرد. آنان با مقایسه وضعیت ایران و غرب در جست و جوی درک علت پیشرفت جوامع غربی و دلیل عقب ماندگی جامعه ایران برآمدند
۲- از زمان عباس میرزا (ولیعهد فتحعلی شاه) ترجمهآثار اروپایی به آرامی آغاز شد و سپس با تأسیس مدرسه دارالفنون و ایجاد دارالطباعه دولتی و دارالترجمه همایونی در زمان ناصرالدین شاه گسترش یافت. محمد حسن خان اعتمادالسلطنه به ریاست دارالترجمه همایونی برگزیده شد. در دوره ریاست او آثار فراوانی توسط وی و دیگر مترجمان به فارسی ترجمه شد
۳- نوشته های تاریخی، بخش قابل توجهی از نخستین آثار ترجمه شده از زبان های اروپایی به زبان فارسی را تشکیل می‌‌دادند و ترجمه آن ها تأثیر بسزایی در آشنایی نویسندگان و مورخان ایرانی با بینش و روش مورخان اروپایی داشت
۴- با گسترش فعالیت علمی شرق شناسان، کتیبه های بیستون و طاق بستان رمزگشایی شد و اطلاعات دقیق و جدید درباره تاریخ ایران به دست آمد.

۶- از زمان چه کسی ترجمه آثار اروپایی به آرامی آغاز شد؟
پاسخ: عباس میرزا (ولیعهد فتحعلی شاه).

۷- ترجمه آثار اروپایی در دوره ناصرالدین شاه چگونه گسترش یافت؟
پاسخ: با تأسیس مدرسه دارالفنون و ایجاد دارالطباعه دولتی و دارالترجمه همایونی.

۸- تاسیس دارالترجمه همایونی در دوره قاجار چه تاثیری بر تاریخ نگاری این دوره داشت؟
پاسخ: آثار فراوانی به فارسی ترجمه شد. که نوشته های تاریخی بخش قابل توجهی از نخستین آثار ترجمه شده از ربان اروپایی به زبان فارسی را تشکیل می‌‌دادند. که ترجمه آن ها تأثیر بسزایی در آشنایی نویسندگان و مورخان ایرانی با بینش و روش مورخان اروپایی داشت.

۹- کدام عامل تأثیر بسزایی در آشنایی نویسندگان و مورخان ایرانی با بینش و روش مورخان اروپایی داشت؟
پاسخ: نوشته های تاریخی بخش قابل توجهی از نخستین آثار ترجمه شده از زبان های اروپایی به زبان فارسی را تشکیل می‌‌دادند و ترجمه آن ها تاثیر بسزایی داشت.

۱۰- گسترش کشفیات باستان شناسی در ایران چه نتایجی به دنبال داشت؟
پاسخ: منابع نوینی را پیش روی مورخان قرار داد و زمینه تحول عمیق و اساسی در تاریخ نگاری را فراهم کرد.

۱۱- چه عاملی زمینه تحولی عمیق و اساسی را در تاریخ نگاری سنتی ایران فراهم آورد؟
پاسخ: گسترش کشفیات باستان شناسی در ایران و قرار دادن منابع نوینی پیش روی مورخان.

۱۲- کدام یک از مورخان دوره قاجار منتقد جنبه هایی از ویژگی های تاریخ نویسی سنتی شدند؟
پاسخ: ۱- خاوری شیرازی
۲- میرزا محمد جعفر خورموجی
۳- محمد حسن خان اعتمادالسلطنه.

۱۳- پیشگام انتقاد به تملق و متکلّف نویسی تاریخ نویسی سنتی که بود؟
پاسخ: خاوری شیرازی مورخ مشهور زمان فتحعلی شاه و نویسنده تاریخ ذوالقرنین است. او به ساده نویسی، حقیقت نویسی و مختصر نویسی علاقه نشان داد و به نکوهش تملق گویی پرداخت.
وی می‌‌نویسد: «تاریخ نگار را هم لازم است که راست گفتاری پیشه کند… فرشته را دیو نخواند و دیو را فرشته نداند».

۱۴- نخستین کسی که واقعیت قتل امیر کبیر را بازتاب داده است که بود؟
پاسخ: میرزا محمد جعفر خورموجی در کتاب حقایق الاخبار ناصری.

۱۵- کدام نویسنده با آگاهی از روش و بینش تاریخ نگاری اروپایی گام های بلندی را در حوزه تاریخ نویسی عصر قاجار برداشت؟
پاسخ: اعتمادالسلطنه.

۱۶- چه کسی را می‌‌توان نماینده شاخص تاریخ نگاری جدید در دوره قاجار قلمداد کرد؟
پاسخ: اعتمادالسلطنه.

۱۷- اعتمادالسلطنه در کدام اثر خود امیر کبیر را ستایش می‌‌کند؟
پاسخ: صدرالتواریخ.

۱۸- چرا میرزا فتحعلی خان آخوندزاده در رساله ایراد، شیوه تاریخ نویسی رضا قلی خان هدایت را مورد انتقاد قرار داد؟
پاسخ: به دلیل استفاده از شعر در بیان رویدادها و به کاربردن الفاظ مصنوع ادبی.

۱۹- محتوای دو کتاب «حقایق الاخبار ناصری» و «صدرالتواریخ» در مورد امیرکبیر را با هم مقایسه کنید.
در کتاب حقایق الاخبار ناصری برای نخستین بار واقعیت قتل امیرکبیر بازتاب داده شد اما در کتاب صدرالتواریخ نویسنده امیرکبیر را ستایش می‌‌کند.

۲۰- در تاریخ نگاری جدید، روش و شیوه کار تاریخ نویسان و پژوهشگران بر چه اصولی استوار بود؟
پاسخ: ۱- ارزیابی رویدادهای تاریخی با استفاده از روش تحقیق علمی
۲- بهره برداری از منابع و اسناد و مدارک معتبر و گزینش و نقد آنها
۳- استفاده از زبان ساده و به دور از تکلّف برای بیان یافته های علمی
۴- استفاده از نتایج تحقیقات علومی چون باستان شناسی، زبان شناسی، جغرافیا، جامعه شناسی و اسطوره شناسی در مطالعه تاریخ.

۲۱- چه عواملی در گسترش و ارتقای روش تاریخ نگاری جدید مؤثر بود؟
پاسخ: ۱- گسترش مدارس جدید
۲- تأسیس دانشگاه و رواج آموزش تاریخ به عنوان یک رشته علمی
۳- ایجاد مراکز تحقیقاتی و نشریات تخصصی در حوزه مطالعات تاریخی
۴- تألیف، ترجمه و نشر کتاب ها و مقاله های علمی فراوان.

۲۲- اساس بینش مورخان سنتی بر چه مواردی استوار بود؟
پاسخ: با تأکید بر بررسی زندگی پادشاهان و شرح فتوحات استوار بود.

۲۳- بینش تاریخ نگاری نوین ایران بر چه محور هایی استوار بود؟
پاسخ: در تاریخ نویسی نوین جنبه های گوناگون حیات انسانی اعم از سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت.

۲۴- تاریخ نگاری سنتی را با تاریخ نگاری معاصر از نظر بینش مقایسه کنید.
اساس تاریخ نگاری سنتی، غالباً بررسی زندگی شاهان و شرح فتوحات آنان بود اما در تاریخ نگاری معاصر، به برخی از جنبه های سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی حیات انسان بیشتر توجه شده است.

۲۵- چه عاملی تأثیر عمیقی بر دگرگونی بینش مورخان ایرانی داشت و توجه آنان را به ابعاد گوناگون رویدادهای تاریخی و به ویژه نقش مردم جلب کرد؟
انقلاب مشروطه.

۲۶- تاثیر انقلاب مشروطه در کدام کتاب به بهترین شکل به روشنی پدیدار شده است. چرا؟
پاسخ: در کتاب تاریخ بیداری ایرانیان تالیف میرزا محمد ناظم الاسلام کرمانی پدیدار شد. او در این کتاب ضمن توجه به مردم، نقش طبقات گوناگون اجتماعی را در انقلاب مشروطیت به روشنی نشان داده است.

۲۷- کدام رویدادها در بینش مورخان ایرانی در تاریخ نگاری معاصر تأثیر عمیقی داشت؟
پاسخ: ۱- انقلاب مشروطه
۲- نفوذ و دخالت کشورهای استعمارگر
۳ جنگ های جهانی اول و دوم و اشغال ایران
۴- کودتا های ۱۲۹۹ و ۱۳۳۲ش
۵- جنبش ملی شدن نفت
۶- انقلاب اسلامی.

۲۸- منابع پژوهش دوره معاصر تاریخ ایران نسبت به دوران پیش از آن چه تفاوت هایی دارند؟
پاسخ: از کثرت و تنوع فراوانی برخوردار است.

۲۹- عمده ترین منابع مهم دوره معاصر را ذکر کنید؟
پاسخ: ۱شامل انواع کتاب ها (تاریخی، ادبی، خاطرات، سفرنامه ها، زندگی نامه ها (تَراجِم) و… )
۲- نشریات (روزنامه ها و مجلات)
۳- اسناد و منابع آرشیوی
۴- تاریخ شفاهی
۵- بناها، وسایل و ابزارها.

۳۰- کتاب های دوره معاصر به چند دسته تقسیم می‌‌شوند؟
پاسخ: ۱- تاریخی
۲- خاطرات
۳- سفرنامه ها
۴- آثار ادبی
۵- زندگی نامه ها ( تذکره ها)
۶- کتاب های جغرافیایی
۷- متون کلامی، فقهی، فلسفی و حقوقی.

۳۱- در دوره معاصر کتب تاریخی با چه رویکرد هایی نوشته شده است؟
پاسخ: با دو رویکرد سنتی و جدید نوشته شده است.

۳۲- محتوای کتب خاطرات دوره معاصر حاوی چه اطلاعاتی می‌‌باشد؟
پاسخ: حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و شرح حال رجال آن دوره است که به ندرت در سایر منابع یافت می‌‌شود.

۳۳- در کدام دوره سفرنامه نویسی گسترش فراوانی یافت؟
پاسخ: دوره قاجار.

۳۴- از کدام شاهان قاجار سفرنامه های متعددی به جا مانده است؟
پاسخ: ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه.

۳۵- چه کسانی در دوره معاصر به نگارش سفرنامه پرداخته‌اند؟
پاسخ: شاهان، مقام ها و رجال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، عده‌ای از سفرا، ماموران، بازرگانان و جهان گردان خارجی.

۳۶- سفرنامه ها از چه جهاتی اهمیت فوق العاده‌ای دارند؟
پاسخ: از جهت مطالعه تاریخ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی.

۳۷- سفرنامه ها حاوی چه اطلاعاتی می‌‌باشند؟
پاسخ: حاوی اطلاعات ارزشمندی در خصوص موضوع های اقتصادی مانند مالیات، گمرک، راه ها، مسائل اجتماعی از قبیل آداب و رسوم، پوشاک و تغذیه و مباحث فرهنگی، هنری و معماری هستند.

۳۸- نشریات از چه زمانی به ایران را یافت؟
پاسخ: دوره قاجار.

۳۹- نشریات از چه طریقی تأثیرات فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی زیادی بر جامعه ایرانی نهادند؟ 
از طریق آگاهی بخشی عمومی.

۴۰- اولین روزنامه در ایران توسط چه کسی و با چه نامی منتشر شد؟
پاسخ: توسط میرزا صالح شیرازی، با عنوان کاغذ اخبار در تهران منتشر شد.

۴۱- کاغذ اخبار چه بود؟
پاسخ: اولین روزنامه ایران که توسط میرزا صالح شیرازی (یکی از دانشجویان اعزامی به انگلستان) در تهران منتشر شد.

۴۲- امیرکبیر به چه منظوری و کدام روزنامه را منتشر کرد؟
پاسخ: به منظور رشد آگاهی های سیاسی و اجتماعی مردم و توسعه فکری و فرهنگی جامعه روزنامه وقایع التفاقیه را منتشر کرد.

۴۳- روزنامه وقایع التفاقیه بعد از امیر کبیر به چه نامی تغییر پیدا کرد؟
پاسخ: به روزنامه « دولت علیّه ایران» تغییر نام داد.

۴۴- چرا برخی از روزنامه نگاران در دوره قاجار، در خارج از کشور اقدام به نشر روزنامه هایی به زبان فارسی کردند؟
پاسخ: به دلیل ماهیت استبدادی حکومت قاجار و نبود آزادی بیان.

۴۵- پس از کدام حادثه در ایران شاهد رشد سریع نشریات هستیم؟
پاسخ: پس از پیروزی انقلاب مشروطه.

۴۶- در کدام دوران نشریات توسعه و تنوع فراوانی یافتند و مجله هایی تخصصی در موضوع های تاریخی شروع به انتشار کردند؟
پاسخ: در دوران پهلوی و جمهوری اسلامی.

۴۷- روزنامه نگاری در دوره قاجار پیش از مشروطه را با پس از وقوع انقلاب مشروطه مقایسه کنید؟
پاسخ: در دوران پیش از مشروطه به دلیل ماهیت استبدادی حکومت قاجار و نبود آزادی بیان، برخی از روزنامه نگاران در خارج از کشور اقدام به چاپ روزنامه هایی به زبان فارسی می‌‌کردند و نسخه هایی از آنها به صورت مخفیانه به داخل ایران می‌‌رسید.
پس از پیروزی انقلاب مشروطه، نشریات رشد سریعی پیدا کردند و فعالیت های روزنامه نگاری در ایران توسعه یافت.

۴۸- نشریات قدیمی چه اهمیتی برای مورخان دارند؟
پاسخ: نشریات قدیمی منبع پژوهشی ارزشمندی در مطالعات تاریخ معاصر محسوب می‌‌شوند. بسیاری از احزاب و گروه های سیاسی، اجتماعی و مذهبی نشریات مخصوص به خود را منتشر کرده‌اند و منبع سودمندی برای پژوهشگران هستند که دیدگاه و مواضع آن ها را بررسی کنند.

۴۹- اسناد تاریخی شامل چه می‌‌باشند؟
پاسخ: شامل کلیه مکاتبات حکومتی، فرمان ها، معاهدات سیاسی، نامه های شخصی و اداری، اسناد مالی و قضایی، گزارش های اقتصادی، فرهنگی، نظامی و حقوقی می‌‌شوند.

۵۰- منظور از آرشیو چیست؟
پاسخ: در بسیاری از کشورهای جهان محلی برای نگهداری، حفاظت، مرمت، طبقه بندی و آماده سازی اسناد برای استفاده محققان ایجاد شده است. به این مکان آرشیو گفته می‌‌شود.

۵۱- آرشیو ملی هر کشور چه مکانی می‌‌باشد؟
پاسخ: محل نگهداری اساسی ترین و مهم ترین اسناد و مدارک با ارزش و معتبر مربوط به آن کشور است.

۵۲- اسناد حاوی چه اطلاعاتی هستند؟
پاسخ: اسناد حاوی اطلاعات بسیار ارزشمند و منحصر به فردی در خصوص مسائل و موضوع های سیاسی، اداری، اقتصادی (مالی، ملکی و معاملات) و فرهنگی، دیدگاه و عملکرد افراد، شخصیت ها، احزاب و گروه های سیاسی، اجتماعی و مذهبی هستند.

۵۳- در یک روش پژوهشی تاریخی برنامه ریزی شده، منبع اصلی برای جمع آوری و نگهداری اطلاعات تاریخی چیست؟
پاسخ: حافظه افرادی است که خود در وقایعی شرکت داشته‌اند یا از نزدیک شاهد آن وقایع بوده‌اند.

۵۴- تاریخ شفاهی با خاطره نویسی چه تفاوت هایی دارد؟
پاسخ: ۱- در خاطره نویسی یا خاطره نگاری، فقط گوینده یا نویسنده نقش آفرین است درحالی که در تاریخ شفاهی به دلیل حضور مصاحبه گر و طرح پرسش های آگاهانه، نقش آفرینی دوسویه صورت می‌‌گیرد و روایت و متن تولید شده حاصل گفت و گوی مصاحبه گر با مصاحبه شونده است، به همین دلیل اطلاعاتی که در مصاحبه تاریخ شفاهی تولید می‌‌شود یک منبع تاریخی و فراتر از یک خاطره نگاری است
۲- معمولا خاطرات را کسانی نوشته و منتشر می‌‌کنند که صاحب مقام بوده و کارهای مهمی برعهده داشته‌اند، اما تاریخ شفاهی می‌‌تواند دربردارنده اطلاعات مردم عادی از هر طبقه اجتماعی نیز باشد
۳- در خاطرات تنها موضوعات مورد علاقه نگارنده و افرادی که در اطراف وی بوده‌اند مورد توجه قرار می‌‌گیرد.

۵۵- چرا تاریخ شفاهی موجب گسترده تر شدن و تنوع آگاهی های تاریخی شده و امکانی فراهم می‌‌آورد که انسان های بیشتری در تحقیقات تاریخی شرکت کنند؟
پاسخ: زیرا در تاریخ شفاهی مسائل مربوط به زندگی، کار، فرهنگ، داد و ستد، آداب و رسوم و به طور کلی همه موضوعات و مسائل مورد توجه محققان تاریخ شفاهی است.

۵۶- شیوه کار بخش تاریخ شفاهی در موسسات پژوهشی چگونه است؟
پاسخ: در آنجا متخصصان از طریق مصاحبه و گفت و گوی آگاهانه و هدایت شده که ممکن است چندین جلسه به طول بینجامد، اقدام به جمع آوری اطلاعات می‌‌کنند که به صورت صوتی یا تصویری ضبط می‌‌شود و سپس با دقت اعتبار سنجی شده و به صورت مکتوب یا غیر مکتوب منتشر می‌شود.

۵۷- آثار معماری دوره معاصر شامل چه می‌‌باشند؟
پاسخ: شامل بناها، خیابان ها، کوچه ها و میدان ها؛ اشیا و لوازم به جامانده؛ سکه ها، جواهرآلات، مهرها، نشان ها و سایر وسایلی که از عصر قاجار و حتی پهلوی به جا مانده است.