سوالات درس هشتم جامعه شناسی دهم ۱۴۰۱ - همیار آموزش

سوالات جامعه شناسی دهم درس ۸ با جواب

سوالات متن جامعه شناسی  دهم / در بخش زیر برای شما عزیزان سوالات درس هشتم جامعه شناسی دهم را قرار داده ایم.

در مورد هویت چه می‌‌دانید؟

۱- هویت چیست؟
پاسخ: آنچه در پاسخ به پرسشِ کیستی گفته می‌‌شود و با آن هر شخص از افراد دیگر متمایز می‌‌گردد، «هویت»  فرد را تشکیل می‌‌دهد.

۲- با چند مثال توضیح دهید که ما در شکل گیری هویت خود چه نقشی داریم؟
پاسخ: ● ما در شکل گیری بعضی ویژگی های هویتی مانند مکان یا زمان تولد یا دختر و پسر بودن نقشی نداریم. (انتسابی)
● اما بسیاری از ویژگی های هویتی مانند صفات اخلاقی و روانی را خودمان شکل می‌‌دهیم یا در شکل گیری آنها نقش و سهم زیادی داریم (اکتسابی.)
● بعضی ویژگی ها هستند که در به دست آوردنشان نقشی نداریم اما با تلاش می‌‌توانیم آنها را تغییر دهیم. مانند موقعیت اجتماعی که در زمان تولد از طریق خانواده به ما داده می‌‌شود و ما در طول زندگی، می‌‌توانیم آن را تغییر دهیم.

۳- منظور از هویت انتسابی و هویت اکتسابی چیست؟ (تفاوت هویت انتسابی و اکتسابی چیست؟
پاسخ: ما در شکل گیری بعضی ویژگی های هویتی مانند مکان یا زمان تولد یا دختر و پسر بودن نقشی نداریم (انتسابی) اما بسیاری از ویژگی های هویتی مانند صفات اخلاقی و روانی را خودمان شکل می‌‌دهیم یا در شکل گیری آنها نقش و سهم زیادی داریم (اکتسابی.)

۴- آیا هویتمان تغییر می‌‌کند؟
پاسخ: برخی از ویژگی های هویتی تغییر می‌‌کنند. مانند: جایگاه فرد در جامعه که تابع دانایی، توانایی و دارایی اوست،
ولی برخی ویژگی ها تغییر نمی کنند. مانند: زمان و مکان تولد. هر فردی در طول زندگی خود، تغییرات هویتی بسیاری را پشت سر می‌‌گذارد؛ مثلاً از کودکی، نوجوانی و جوانی یا از بی سوادی، کم سوادی، دانشمندی و فرهیختگی می‌‌گذرد. ولی خود می‌‌داند همان شخصی است که همه آن تغییرات را سپری کرده است.

۵- آیا هویتمان را خودمان می‌‌سازیم؟
پاسخ: ما در شکل گیری بعضی از ویژگی های هویتی نقشی نداریم مانند زمان و مکان تولد(انتسابی) ولی بعضی از ویژگی های هویتی را خودمان بدست می‌‌آوریم و در شکل گیری آن نقش و سهم زیادی داریم. مانند دانش آموز بودن ، دانشجو، صفات اخلاقی و روانی. و بعضی ویژگی ها هستند که در بدست آوردن آنها نقشی نداریم ولی می‌‌توانیم آن را تغییر دهیم مانند موقعیت اجتماعی.

۶- ویژگی های متغییر و ثابت را با ذکر مثال تعریف کنید
متغییر: ویژگی هایی که در موقعیت های مختلف قابل تغییرند مانند دانشجو و دانش آموز ، دانایی، توانایی، دارایی.
ثابت: ویژگی های که قابل تغییر نیستند مانند جنسیت ، سیاه پوست ، زمان تولد، مکان تولد، گروه خونی.

۷- آیا هویتمان تغییر می‌‌کند؟
پاسخ: برخی از ویژگی های هویتی تغییر می‌‌کنند، مانند جایگاه فرد در جامعه که تابع دانایی ، توانایی و دارایی است. ولی برخی از ویژگی های هویتی ما تغییر نمی کنند ، مانند ایرانی بودن، تاریخ تولد، جنسیت…

۸- ویژگی های فردی و ویژگی های اجتماعی را با ذکر مثال تعریف کنید.
فردی: ویژگی هایی که شخصی و متعلق به فرد است مانند چاق ، لاغر، قد بلند ، مودب بودن، زیبایی، زود رنج، پشتکار.
اجتماعی: ویژگی هایی که با عضویت در گروه های اجتماعی و با حضور در اجتماع به دست می‌‌آید مانند روستایی، شهری ، فوتبالیست ، ایرانی بودن، مسلمان بودن، مؤمن، دانش آموز

۹- آیا هویت ما صرفا اجتماعی است؟
پاسخ: افراد بدون ارتباط با دیگران یا عضویت در گروه های اجتماعی نمی توانند برخی ویژگی های اجتماعی را داشته باشند ، مثال ما اگر در مجموعه یزدی ها قرار نگیریم ، یزدی نمی‌شویم و یا ما با عضویت در جامعه ایران، ایرانی محسوب می‌‌شویم. در حالی که برخی ویژگی های فردی در انسان وجود دارد. مانند زرنگی ، شجاعت، صبوری.

۱۰- چرا هویت همواره ابعاد ثابتی دارد؟
پاسخ: زیرا با ورود تغییرات و تحولات زندگی، ویژگی های ثابت ما تغییر نمی کند، مانند جنسیت، ایرانی بودن ، مکان و زمان تولد، گروه خونی

۱۱- منظور از هویت اجتماعی و هویت فردی چیست؟ مثال بزنید
پاسخ: فرد بدون ارتباط با دیگران یا عضویت در گروه اجتماعی نمی تواند برخی ویژگی ها را داشته باشد؛ مثلاً ما فقط با عضویت در جامعه ایران، ایرانی محسوب می‌‌شویم. (هویت اجتماعی)
درحالی که زرنگی یا تنبلی و صبوری یا زودرنجی ویژگی های فردی ما هستند. (هویت فردی)

۱۲- در جدول زیر چهار ویژگی هویتی خود را بنویسید و اکتسابی یا انتسابی بودن، فردی یا اجتماعی بودن و ثابت یا متغیر بودن آنها را تعیین کنید. (نمونه بیاورید.)

جمع بندی
ویژگی ها و ابعاد هویتی انسان‌ها را از همدیگر تفکیک نموده، توضیح دهید و مثال بزنید.
۱- ویژگی ها یا ابعاد انتسابی / اکتسابی

💢الف) ویژگی های انتسابی: ویژگی هایی که خودمان در شکل گیری آنها، هیچ نقشی نداریم.
ویژگی های که چه بخواهیم و چه نخواهیم به ما تعلق یافته است. مثال: جنسیت /سن /قد / ملیت (ایرانی بودن) / زمان و مکان تولد / حُسن خلقت یا زیبایی و جمال و…
💢 ب) ویژگی های اکتسابی: ویژگی هایی که خودمان در شکل گیری آنها نقش بسیاری داریم . ویژگی هایی که خودمان می توانیم آنها را کسب کنیم. مثال: باسواد بودن /کارمند یا کارگر بودن / دانش آموز بودن / مؤدب بودن /خجالتی بودن/ وقت شناس بودن /راستگو بودن /روستایی یا شهری بودن /حُسن سیرت یا علم و معرفت داشتن و….

نکته: برخی ویژگی ها هستند که ما در شکل گیری آنها سهم و نقشی نداشته ایم اما می توانیم با آگاهی، اراده و تلاش خود آنها را تغییر دهیم.
مثال: تغییر نام ( ما خودمان در انتخاب نام خود نقشی نداشته ایم و والدین ما این کار را انجام دادهاند .اما ما پس از کسب آگاهی می توانیم اقدام به تغییر نام خود کنیم.
مثال: تغییر منزلت اجتماعی ( اینکه ما در کدام خانواده و با چه منزلت اجتماعی بدنیا آمده ایم؛ خارج از اراده و خواست ما بوده است اما ما می توانیم با کسب موفقیت های اجتماعی منزلت اجتماعی خود را تغییر دهیم.
مثال: فرزند یک گدا می تواند با تالش خود؛ یک استاد دانشگاه شده و منزلت اجتماعی خود را بالا
بکشد.

2- ویژگی ها یا ابعاد ثابت / متغیر
💢 الف) ویژگی های ثابت: ویژگی هایی که تغییرناپذیرند و ما نمی توانیم آنها را عوض کنیم .مثال: جنسیت /ملیت / سن/ زمان و مکان تولد /زیبایی /و…
💢ب) ویژگی های متغیر: ویژگی هایی تغییر پذیرند و ما می توانیم با تالش و آگاهی آنها را تغییر دهیم .ویژگی هایی که تابع دانایی، توانایی و دارایی ما هستند .مثال: تحصیالت – شغل -منزلت اجتماعی -وزن -صفات اخلاقی -عادات های رفتاری /دانا بودن و….

3- ویژگی ها یا ابعاد فردی / اجتماعی
💢الف) ویژگی های فردی: ویژگی های فردی به دو بخش(دو بُعد) تقسیم می شوند.
● بُعد جسمانی: شامل ویژگی های جسمانی مانند: قد بلند یا قد کوتاه بودن، ظریف یا زُمخت بودن، سالم یا بیمار بودن، چاق یا لاغر یودن و…
● بعد نَفسانی: شامل ویژگی های اخلاقی و روانی .مانند: صبور یا عجول بودن – مهربان یا نامهربان بودن – باحوصله یا زودرنج بودن – زرنگ یا تنبل بودن -خوش اخلاق یا بداخلاق بودن، گشاده دست یا خسیس بودن و…
بنابراین ویژگی های فردی شامل ویژگی های ظاهری، جسمانی، اخلاقی و روانی می باشند که خاصِ هر فرد می باشند.
💢ب) ویژگی های اجتماعی: ویژگی هایی که ما بدلیل ارتباط با دیگران و عضویت در جامعه و گروه های اجتماعی بدست می آوریم .یعنی اگر ما در جامعه زندگی نمی کردیم ؛ نمی توانستیم این ویژگی ها را داشته باشیم. .مثال: دانش آموز بودن -کارمند/ کارگر /کشاورز بودن -ایرانی بودن – فرزند /پدر /مادر بودن و… ما تنها با عضویت در جامعه است که می توانیم این ویژگی ها را داشته باشیم.
نکته: ویژگی های اجتماعی: محصول نقش پذیری اجتماعی هستند

* هویت فردی واجتماعی چه نسبتی باهم دارند؟

۱۳- ابعاد هویت را نام ببرید و مثال بزنید.
● بُعد جسمانی (بدن) مانند: بلند قد. چاق. خوش اندام و…
● بُعد نفسانی (نفس و ویژگی های روانی و اخلاقی) مانند: صبور، باهوش، خسیس و…
● بُعد اجتماعی (نقش و عضویت فرد در جهان اجتماعی) مانند: ایرانی. دانش آموز. معلم. پزشک. کارگر. عضو تیم والیبال. هوادار تیم پرسپولیس

۱۴- بین ابعاد هویت چه ارتباطی وجود دارد؟
پاسخ: سه بُعد هویت ما از یکدیگر جدا نیستند. بلکه با هم تعامل یا ارتباط متقابل و دوسویه دارند و بر یکدیگر اثر می گذارند. بدن ما مجرای ارتباط ما با طبیعت و بخشی از آن محسوب می‌‌شود. نقش و عضویت اجتماعی ما نیز مجرای ارتباط ما با جامعه و بخشی از آن به حساب می‌‌آید.

۱۵…………… ما مجرای ارتباط ما با طبیعت و بخشی از آن محسوب می‌‌شود.
بدن

۱۶…………… ما مجرای ارتباط ما با جامعه و بخشی از آن به حساب می‌‌آید.
نقش و عضویت اجتماعی

۱۷- هر کدام از مثال های زیر نشانگر کدام رابطه ابعاد هویت است؟
پاسخ: ۱- ترشح بیش از اندازه غده تیروئید موجب عصبانی شدن انسان ها می‌‌شود. بُعد جسمانی بر نفسانی
توضیح: غده تیروئید مربوط به بدن انسان است و به بعد جسمانی تعلق می‌‌گیرد /عصبانی شدن مربوط به
حا الت روانی انسان است که به بعد نفسانی تعلق می‌‌گیرد. بنابراین این مثال به تأثیر بعد جسمانی بر
نفسانی اشاره دارد.
۲- برخی بیماری های جسمانی به کمک قوای روانی درمان می‌‌شوند. بُعد نفسانی بر جسمانی
توضیح: منظور جمله این است که؛ قوای روانی باعث درمان برخی بیماری های جسمانی می‌‌شوند. قوای روانی مربوط به بعد نفسانی و بیماریهای جسمانی مربوط به بعد جسمانی است. بدین ترتیب، این مثال به تأثیر بعد نفسانی بر جسمانی اشاره دارد.
۳- یک انسان با تقوا، جهانی را تغییر می‌‌دهد. (امام خمینی) بُعد نفسانی بر اجتماعی
۴- جوانِ مؤمنِ امیدوارِ پرتلاشِ پرانگیزه دانش دوست، موفق خواهد شد. بُعد نفسانی بر اجتماعی
۵- شرافت و وقار و سلحشوری از ویژگی های صحرانشینان است. (طبق نظر ابن خلدون بُعد طبیعی بر نفسانی)
۶- جهان اجتماعی مانع شکوفایی برخی اخلاقیات می‌‌شود. بُعد اجتماعی بر نفسانی
۷- انگیزه و ایمان با الی یک زن معلول موجب غلبه او بر محدودت های جسمانی اش می‌‌شود. تأثیر بعد نفسانی بر جسمانی.)
توضیح: انگیزه و ایمان مربوط به بعد نفسانی و و محدودیت های جسمانی مربوط به بعد جسمانی است

بنابراین این مثال به تأثیر بعد نفسانی بر بعد جسمانی اشاره دارد.

یا توجه به مثال های فوق، به وضوح می‌‌توان فهمید به میان ابعاد جسمانی /نفسانی /اجتماعی یا به طور
کلی تر میان جهان های طبیعی /نفسانی / اجتماعی رابطه متقابل یا تأثیر متقابل وجود دارد.

* تناسب میان هویت جهان اجتماعی و هویت اجتماعی افراد

۱۸- هویت فردی و اجتماعی ما چگونه با یکدیگر سازگار می‌‌شوند؟
پاسخ: هویت هر جامعه ای، براساس عقاید، آرمان ها و ارزش های آن جامعه شکل می‌‌گیرد و قواعد ، هنجارها و نمادهای آن متناسب با عقاید، آرمان ها و ارزش ها سامان می‌‌یابند. بنابراین، هویت اجتماعی هر فرد، درون یک جامعه و بر اساس عقاید و ارزش های آن شکل می‌‌گیرد.

۱۹- آیا هر نوع هویت اجتماعی با هر نوع هویت فردی سازگار است؟
پاسخ: خیر هر جهان اجتماعی براساس عقاید و آرمان ها و ارزش های خود هماهنگ باشد سازگار است.

۲۱- هویت هر جامعه براساس چه چیزی شکل می‌‌گیرد؟
پاسخ: هویت هر جامعه ای، براساس عقاید، آرمان ها و ارزش های آن جامعه شکل می‌‌گیرد.

۲۱- در جامعه قبیله‌ای هویت اجتماعی افرادچگونه مشخص می‌‌شود؟
پاسخ: در جامعه قبیله‌ای، هویت اجتماعی افراد اغلب براساس جایگاه آنها در قبیله مشخص می‌‌شود.

۲۲- در جامعه سرمایه داری هویت اجتماعی افرادبه چه چیزی وابسته است؟
پاسخ: در جامعه سرمایه داری، هویت اجتماعی افراد بیشتر به دارایی و توان اقتصادی آنها وابسته است.

۲۳- در جامعه دینی هویت اجتماعی افراد چگونه تعیین می‌‌شود؟
پاسخ: در جامعه دینی، هویت اجتماعی افراد بر اساس عقاید و ارزش هایی تعیین می‌‌شود که آن دین محترم می‌شمارد؛ مثلاً اسلام هویت افراد را با تقوا، عدالت و علم ارزیابی می‌‌کند.

۲۴- اسلام هویت افراد را با تقوا، علم و عدالت ارزیابی می‌‌کند.

۲۵- آیا هر نوع هویت اجتماعی با هر نوع هویت فردی سازگاراست؟
پاسخ: خیر – هر جامعه ای با توجه به عقاید و ارزش هایش با نوع خاصی از هویتِ اخلاقی و روانی افراد سازگار است و زمینه پیدایش و رشد همان هویت را فراهم می‌‌آورد و امکان پیدایش و رشد دیگر انواع را تضعیف می‌‌کند.
برای مثال ، فرهنگ متجدد با بعضی ویژگی های اخلاقی سازگار است که در ارتباط با آرمان ها و ارزش های دنیوی آن شکل می‌‌گیرند.

۲۶- هر جهان اجتماعی براساس هویت خود، با طبیعت و بدن آدمی تعامل می‌‌کند.

۲۷- نگاه دنیوی جهان متجدد به طبیعت چگونه است؟
پاسخ: نگاه دنیوی فرهنگ جدید غرب و ارزش های آن به گونه ای است که هر دخل و تصرفی را در طبیعت و بدن مجاز می‌‌داند. انسان در این فرهنگ هر نوع تصرفی را برای بهره برداری بیشتر از طبیعت انجام می‌‌دهد.

۲۸- نگاه معنوی فرهنگ اسلام نسبت به طبیعت و بدن انسان چگونه است؟
پاسخ: در فرهنگ اسلام انسان به عنوان خلیفه خداوند وظیفه عمران و آبادانی طبیعت را به عهده دارد؛ یعنی انسان حق ندارد برخلاف اراده حکیمانه الهی در جهان طبیعت و بدن خود تصرفاتی انجام دهد. یعنی انسان حق ندارد تصرفاتی را که مخالف اراده حیکمانه الهی است، در جهان طبیعت و بدن خود انجام دهد.

۲۹- آیا هر جهان اجتماعی با هر نوع هویت اخلاقی و روانی سازگاراند؟
پاسخ: خیر- هر جهان اجتماعی بنا به هویت خود، با نوع خاصّی از هویت اخلاقی و روانی افراد سازگار است و زمینه پیدایش و رشد همان هویت را فراهم می‌‌آورد و امکان پیدایش و رشد انواع دیگر را تضعیف می کند.

۳۱- فرهنگ متجدد با چه نوع ویژگی های اخلاقی افراد سازگار است؟ مثال بزنید.
جهان متجدد به تناسب رو گیرد این جهانی خود، با آن دسته از ویژگی های روانی و اخلاقی سازگار است که در ارتباط با آرمان ها و ارزش های دنیوی آن شکل گیرند، مانند فردگرایی، دم غنیمت شماری، انضباط، تبرّج، تجمّل گرایی، رفاه طلبی، مال اندوزی و…

۳۱- فرهنگ متجددبا چه نوع ویژگی های اخلاقی افرادسازگارنیست؟ مثال بزنید.
پاسخ: فرهنگ متجدد با بسیاری از ویژگی های اخلاقی که براساس ارزش های معنوی و الهی انسان شکل گرفته باشند، مانند قناعت، حیا ، بندگی خدا، تقوا، خوف و رجای الهی، شکر و رضای الهی و توکل سازگار نیست.
با هویت روانی و اخلاقیِ معنوی ناسازگار است، هویت اخلاقی و نکته همان گونه که هویت فرهنگی جهان متجدد الهی انسان نیز نمی تواند با هویت دنیوی جهان متجدد سازگاری داشته باشد.

خود آگاهی و ناخود آگاهی

۳۲- خود آگاهی و ناخودآگاهی را توضیح دهید.  
خود آگاهی:
آن بخش هایی از هویت مان که آنها را می‌‌شناسیم یا دیگران به آن پی می‌‌برند و برایمان بازگو می‌‌کنند. ( آن دسته از ویژگی های هویت مان که از آنها شناخت داریم)
ناخودآگاهی:
آن بخش هایی از هویت مان که برایمان پنهان است و آنها را نمی‌شناسیم. (آن دسته از ویژگی های هویتی مان که از آنها شناخت نداریم.)

۳۳- چرا کودکان خطاهای خود را موجّه تر از خطاهای دیگران می‌‌دانند. خطاهای دیگران را عمدی و شایسته مجازات و خطاهای خود را غیرعمدی می‌‌دانند؟
پاسخ: محققان ابتدا این امر را ناشی از خودخواهی کودکان می‌‌دانستند، ولی تحقیقات نشان داد که کودکان درباره عوامل مؤثر بر رفتار خود، نسبت به دیگران اطلاعات بیشتری دارند. از این رو احتمال بیشتری وجود دارد که در توضیح علل رفتار خود؛ بیشتر بر شرایط محیطی تأکید کنند و خود را بی تقصیر بدانند. از آنجا که شناختشان از موقعیت دیگران کمتر است، در توضیح رفتار دیگران بر سهم خود آنها تأکید می‌‌کنند و آنها را مقصر می‌‌دانند. کودکان وقتی شناخت بیشتری درباره دیگران به دست می‌‌آوردند، خطاهای آنها را نیز بیش از آنکه عمدی بدانند ناشی از سوء برداشت یا بی احتیاطی می‌‌دانستند. بنابراین هرچه شناخت کودکان از موقعیت خود و دیگران بیشتر می‌‌شود، قضاوت آنها تغییر می‌‌کند.

۳۴- منظور از هویت آشکار و هویت پنهان چیست؟
پاسخ: بخشی از هویت، آگاهانه است؛ یعنی آن را می‌‌شناسیم یا دیگران به آن پی می‌‌برند و برایمان بازگو می کنند. بخش دیگر، برای ما پنهان است و آن را نمی‌شناسیم

۳۵- وجود نظریات متفاوت درباره هویت، نشانه چیست؟
پاسخ: وجود نظریات متفاوت درباره هویت، نشانه این است که امکان خطا و اشتباه در شناخت هویت وجود دارد