سوالات درس هفتم جامعه شناسی دهم ۱۴۰۱ - همیار آموزش

سوالات جامعه شناسی دهم درس ۷ با جواب

سوالات متن جامعه شناسی  دهم / در بخش زیر برای شما عزیزان سوالات درس هفتم جامعه شناسی دهم را قرار داده ایم.

درس هفتم

قلمرو واقعی و آرمانی جهان اجتماعی کدام است؟

۱- چند مورد از اهداف و ارزش های مشترکی مردمی که در یک جهان اجتماعی زندگی می‌‌کنند، را نام ببرید.
پاسخ: مردمی که در یک جهان اجتماعی زندگی می‌‌کنند؛ اهداف و ارزش های مشترکی دارند. اهدافی مانند: رفع نیازهای اولیه، زندگی کردن با یکدیگر، آزادی، عدالت، دفاع از مظلومان، خدمت به هم نوع و…

۲- راهنمای کنش اعضای جهان اجتماعی ا چیست؟
پاسخ: ارزشها

۳- ارزش ها به چه چیزی گفته می‌‌شود؟
پاسخ: به به آن دسته از پدیده های اجتماعی مطلوب و خواستنی گفته می‌‌شود که تقریبا تمام افراد جامعه به آنها گرایش و تمایل دارند. ارزش های اجتماعی راهنمای کنش های افراد جامعه هستند. مانند: احترام به والدین /خدمت به هم نوع و….

۴- شرط تبدیل ارزش های اجتماعی به واقعیت های اجتماعی؛ چیست؟
پاسخ: شرط تبدیل ارزش های اجتماعی به واقعیت های اجتماعی؛ عمل کردن افراد جامعه مطابق ارزش هاست. یعنی زمانی که افراد جامعه؛ مطابق ارزش ها عمل می‌‌کنند؛ این ارزش های اجتماعی به واقعیت تبدیل می‌‌شوند.

ارزش های اجتماعی ← عمل کردن مردم به ارزشهای اجتماعی ← واقعیت های اجتماعی

۵- اهداف انسان‌ها به جند نوع تقسیم می‌‌شوند؟ مثال بزنید.
پاسخ:
۱- اهداف کوتاه مدت، مانند: انجام تکالیف درسی امروز.
۲- اهداف میان مدت، مانند قبول شدن و به کالس با التررفتن
۳- اهداف بلند مدت، مانند تبدیل شدن به یک فرد مفید در جامعه و سعادت دنیوی و اخروی.
رسیدن به هر کدام از این اهداف و تحقق آنها، به کنش های انسان وابسته است.

نکته
هر کدام از افراد و گروه های اجتماعی؛ با عمل کردن به مسئولیت ها و وظایف اجتماعیِ خود؛ در تحقق اهداف و ارزش های مشترک اجتماعی نقش دارد.
همانگونه که در یک خانواده برای تهیه صبحانه، نظافت خانه، تأمین هزینه ها، مقابله با سختی ها، عروس و داما کردن بچه ها، احترام به یکدیگر و… هر عضو خانواده مسئولیتی به عهده دارد. اعضای جهان اجتماعی نیز؛ اهداف و ارزش های مشترکی را دنبال می‌‌کنند که هر کدام برای تحقق آنها وظیفه و مسئولیتی را بر عهده دارند.

۶- منظور از آرمان های اجتماعی چیست؟ مثال بزنید.
پاسخ: به مجموعه اهداف و ارزش های مشترکی که اعضای یک جهان اجتماعی (جامعه) خواهان رسیدن به آنها هستند آرمان های اجتماعی می‌‌گویند.. آرمان های اجتماعی؛ تصورات اعضای جهان اجتماعی از وضعیت مطلوب فرهنگ، سیاست، اقتصاد، خانواده و.. هستند.
مثال: توحید، عدالت، آزادی، مردم سالاری دینی و.. از آرمان های جهان اسلام هستند.
آرمان های اجتماعی در ارزش های اجتماعی متبلور می‌‌شوند یا تَجَلّی می‌‌یابند… به عبارت دیگر؛ این آرمان های اجتماعی هستند که ارزش های اجتماعی را شکل می‌‌دهند. مثلاً آرمان جهان اسلام، توحید است. جامعه ای، آزادی را آرمان خود می‌‌بیند و جامعه ای دیگر عدالت را و…
(آرمان های اجتماعی ← ارزش های اجتماعی)

۸- آرمان جهان اسلام، توحید است.

۹- منظور از قلمرو آرمانی جهان اجتماعی چیست؟ مثال بزنید.
پاسخ: ارزش هایی که مردم یک جامعه از آن حمایت و جانبداری می‌‌کنند و رعایت آنها را لازم می‌‌دانند؛ اما در عمل ممکن است برخی از آنها را نادیده می‌‌گیرند…. قلمرو آرمانیِ جهان اجتماعی شکل می‌‌دهد.
مثال: مردم یک جامعه؛ عبادت خدا را بعنوان یک ارزش اجتماعی قبول دارند و از آن حمایت می‌‌کنند اما در عمل؛ خدا را عبادت نمی کنند…. /مردم یک جامعه؛ راستگویی را بعنوان یک ارزش اجتماعی قبول دارند. اما در عمل راستگو نیستند…
بدین ترتیب در این جوامع؛ عبادت خدا و راستگویی در قلمرو آرمانیِ جهان اجتماعی قرار می‌‌گیرند. (ایمان بدون عمل)
آرمان ها و قلمرو آرمانی همان نظام معیار جهان اجتماعی است که بسیاری کم و بیش به آن عمل می‌‌کنند و برخی هم آنرا مراعات نمی کنند.

۱۰- منظور از قلمرو واقعیِ جهان اجتماعی چیست؟ مثال بزنید.
پاسخ: به ارزش هایی که مردم یک جامعه از آن حمایت و جانبداری می‌‌کنند و مطابق آنها نیز عمل می‌‌کنند؛ قلمرو واقعیِ جهان اجتماعی، می‌‌گویند… مثال: مردم یک جامعه؛ عبادت خدا و راستگویی را بعنوان ارزش های اجتماعی قبول دارند و مطابق آنها نیز عمل می‌‌کنند. (ایمانِ همراه با عمل)

۱۱- مرز قلمرو واقعی و آرمانی جهان اجتماعی بر چه اساسی تغییر می‌کند؟ توضیح دهید. (رابطه قلمرو آرمانی و قلمرو واقعی در جهان اجتماعی)
پاسخ: قلمرو آرمانی و قلمرو واقعی؛ به روی یکدیگر گشوده‌اند و مرز آنها بر اساس عملِ مردم؛ تغییر می‌‌کند. هر اندازه مردم مطابق ارزش ها عمل کنند؛ به همان اندازه آرمان های اجتماعی وارد قلمرو واقعی می‌‌شوند. اما اگر مردم به ارزش هایی که در قلمرو آرمانی رعایت آنها را لازم می‌‌دانند؛ عمل نکنند؛ قلمرو واقعی از آرمان ها، فاصله می‌‌گیرد.
شرط گذار یک ارزش اجتماعی از قلمرو آرمانی به قلمرو واقعی؛ عمل کردن مردم به آن ارزش اجتماعی است (جاری شدن ارزش در کنش های اجتماعی است.)

۱۲- چگونه آرمانها وارد قلمرو واقعی جهان اجتماعی می‌‌شوند؟
پاسخ: هر اندازه مردم به ارزشهای اجتماعی قلمرو آرمانی عمل کنند به همان اندازه آرمان‌ها وارد قلمرو واقعی جهان اجتماعی می‌شوند

۱۳- چگونه قلمرو واقعی از آرمانها فاصله می‌‌گیرد؟
پاسخ: اگر مردم به ارزش هایی که در قلمرو آرمانی جامعه رعایت آنها را لازم می‌‌دانند، عمل نکنند، قلمرو واقعی از آرمان ها
فاصله می‌‌گیرد.

نکته
برنامه ریزان فرهنگی هر جامعه، همواره تلاش می‌‌کنند تا از طریق تعلیم و تربیت، زمینه تحقق آرمان ها و ورود آنها به قلمرو واقعی جهان اجتماعی را فراهم کنند.

۱۴- نقش مدیران وبرنامه ریزان فرهنگی در جامعه چیست؟
پاسخ: تلاش می‌‌کنند از طریق نهادهای فرهنگی، تعلیم و تربیت لازم را برای ورود فرهنگ آرمانی به عرصه فرهنگ واقعی فراهم
آورند.

۱۵- بخوانیم و بدانیم:
پاسخ: قران کریم می‌‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید، چرا سخنی می‌‌گویید که به آن عمل نمی کنید؟ نزد خدا بسی ناپسند است که سخنی بگویید و بدان عمل نکنید. خداوند کسانی را دوست می‌‌دارد که در صفی واحد؛ همانند سدّی مستحکم در راه او قیام می‌‌کنند.
اشاره قران کریم به قلمروهای آرمانی و واقعی است. (سخن گفتن و عمل نکردن (وعده دادن بدون تعهد)؛ نشانگر قلمرو
آرمانی است. و قیام کردن در راه خدا؛ نشان دهند قلمرو واقعی است.)
نکته: شرطِ تحقق آرمان های اجتماعی؛ ورود آنها به قلمرو واقعیِ جهان اجتماعی است. به عبارت دیگر شرط تحقق آرمان های اجتماعی؛ عمل کردن مردم به آنهاست.

قلمرو واقعی و آرمانی جهان اجتماعی را چگونه ارزیابی کنیم؟

۱۶- معیار ارزیابیِ واقعیت های جهان اجتماعی چیست؟
پاسخ: واقعیت های هر جهان اجتماعی را می‌‌توان در پرتو آرمان های آن ارزیابی کرد و مناسب یا نامناسب بودن آنها را تشخیص داد. به عبارت دیگر؛ این آرمان های اجتماعی هر جامعه هستند که معیار و میزان ارزیابی واقعیت های اجتماعی آن جامعه محسوب می‌‌شوند.

۱۷- معیار ارزیابی آرمان های جهان اجتماعی چیست؟
پاسخ: آرمان های هر جهان اجتماعی را می‌‌توان بر اساس حق و باطل بودن آن ها ارزیابی کرد.
در سراسر تاریخ؛ حق و باطل از آرمان های بشری بوده و اغلب جهان های اجتماعی رعایت حق و مقابله با باطل را لازم دانسته‌اند. در جهان اسلام نیز؛ عمل به حق و پرهیز از باطل مهم ترین آرمان ها و ارزش های اجتماعی هستند. واقعیت ها و آرمان های جهان اجتماعی بر اساس این دو ارزش، به دو نوع حق و باطل تقسیم می‌‌شود.

۱۸- واقعیت های هر جهان اجتماعی را می‌‌توان در پرتو آرمان های آن ارزیابی کرد.

۱۹- مردم چگونه فاصله میان قلمرو واقعی و آرمانی جامعه خود را کاهش می‌‌دهند؟
پاسخ: اگر مردمی مطابق آرمان های خود عمل کنند، فاصله میان قلمرو واقعی و آرمانی جامعه خود را کاهش می‌‌دهند.

۲۰- در سراسر تاریخ، حق و باطل از آرمان های بشری بوده است.

۲۱- اغلب جهان های اجتماعی، رعایت حق و مقابله با باطل را لازم دانسته‌اند.

۲۲- در جهان اسلام، مهم ترین واقعیت ها و آرمان های جهان اجتماعی چیست؟
پاسخ: عمل به حق و پرهیز از باطل، واقعیت ها و آرمان های جهان اجتماعی براساس این دو ارزش، به دو نوع حق و باطل تقسیم می‌‌شود.

۲۳- منظور از فرهنگ حق چیست؟ مثال بزنید
پاسخ: آن بخش از لایه های اجتماعی که به از نظر علمی صحیح می‌‌باشد و مطابق با فطرت انسان ها می‌‌باشند… مثال: عقیده به توحید، وفای به عهد، مدارا و تحمل دیگران، حمایت از مستضعفان و مظلومان، دفاع از عدالت و حقوق انسان ها و…. از جمله عقاید و ارزش های حق اند.

۲۴- منظور از فرهنگ باطل چیست؟ مثال بزنید.
پاسخ: آن بخش از لایه های اجتماعی که به لحاظ علمی قابل دفاع نباشد و بر اساس خرافات شکل گرفته باشد….
مثال: ظلم، بی عدالتی، تجاوز به حقوق دیگران، شِرک، دنیاپرستی، تقدیس حیوانات (مقدس دانستن حیوانات) و…. از جمله عقاید و ارزش های باطل هستند.

۲۵- عناصری از فرهنگ باطل که در فرهنگ آرمانی واقعی ما وجود دارد را بنویسید.
پاسخ: قبیله‌گرایی ، تجمل گرایی ، پارتی بازی ، قدرت طلبی ، مال اندوزی ، خودخواهی ، برتری طلبی ، خودمحوری

۲۶- حق یا باطل بودن هر لایه اجتماعی را چگونه شناخته می‌‌شود؟ مثال بزنید.
پاسخ: حق و باطل بودنِ هر لایه از جهان اجتماعی؛ با علم متناسب با همان لایه شناخته می‌‌شود (برای اینکه بتوانیم راجع به حق یا باطل بودن پدیده های اجتماعی صحبت کنیم؛ ابتدا می‌‌بایست تشخیص دهیم که آن پدیده متعلق به کدام لایه اجتماعی است و سپس بر اساس علم متناسب با آن لایه؛ آن پدیده را ارزیابی کنیم.)
بعنوان مثال: علوم تجربی توان داوری درباره قواعد، قوانین، ابزارها ، تکنیکها و روش های اجرایی را دارند… مثلا: درست یا نادرست بودنِ شیوه مداوای بیماران /مناسب بودن یا نبودن تجهیزات مدرسه /درست یا غلط بودن؛ قوانین راهنمایی و
رانندگی و… را می‌‌توان با روش های تجربی ارزیابی کرد.
اما برای ارزیابی حق و باطل بودنِ عقاید و ارزش های کلان درباره انسان و جهان. نمی توان به علوم تجربی مراجعه کرد، چرا که علوم تجربی توان داوری درباره آنها را ندارند. لذا برای ارزیابی این عقاید و ارزش های کلان ؛ می‌‌بایست به علوم عقلانی و وحیانی مراجعه نمود.

نکته
💢 تجربی؛ معیار و میزانِ ارزیابی حق یا باطل بودن یا درست و نادرست بودنِ پدیده هایی است که به لایه های  علوم سطحی(هنجارها و نمادها) تعلق دارند. مانند: فنون، روش ها و ابزارهای اجرایی.
💢 علوم مبتنی بر عقل و وحی (علوم عقلانی و وحیانی)؛ معیار ارزیابیِ حق و باطل یا درست و نادرست بودنِ پدیده هایی است که به لایه عمیق (عقاید و ارزش های کلان)؛ تعلق دارند. مانند: عقاید و ارزش های کلان درباره انسان و جهان.

۲۷- دو ابزار مهم برای شناخت عقاید و ارزش ها کدام هستند.
پاسخ: عقل – وحی

۲۸- کدام جوامع نمی توانند ازحق یا باطل بودن عقاید وارزش ها سخن بگویند؟ چرا؟
پاسخ: جوامعی که علم را محدود به دانش تجربی و آزمون پذیری می‌‌دانند و عقل و وحی را به عنوان دو وسیله‌ی معرفت علمی معتبر نمی دانند و ارزش ها و عقاید اجتماعی را صرفا پدیده های تاریخی می‌‌دانند که مالکی برای داوری نسبت به درست و غلط بودن آنها نداریم.

۲۹- جهان های اجتماعی که علم را به دانش تجربی محدود می‌‌کنند، یعنی فقط دانش تجربی را علم می‌‌دانند و عقل و وحی را بعنوان دو روش علمی، معتبر نمی دانند؛ عقاید و ارزشهای اجتماعی چگونه هستند؟
پاسخ: از نظر این جوامع؛ عقاید و ارزش های جهان اجتماعی؛ پدیده هایی هستند که صرفاً در قلمرو آرمانی یا واقعی جوامع انسانی پدید می‌‌آیند ما فقط می‌‌توانیم درباره بودن یا نبودن ارزش ها و آرمان ها صحبت کنیم به عبارت دیگر ما فقط می توانیم آنها را توصیف کنیم و پیامدهای اجتماعی و تاریخی آنها را بشناسیم، اما برای داوری درباره درست و غلط بودن یا حق و باطل بودن آنها، هیچ راهی ندارم.

۳۰- علوم اجتماعی چگونه می‌‌تواند درباره حق و باطل بودن واقعیت ها و آرمان های اجتماعی داوری کند؟
پاسخ: علوم اجتماعی؛ اگر علم را به معنای تجربی آن محدود نکند. می‌‌تواند درباره حق و باطل بودن واقعیت ها و آرمان های اجتماعی داوری کند.

* آیا حق و باطل، تابع جهان های اجتماعی اند؟

۳۱- آیا آرمانها و واقعیت ها در همه جوامع یکسان هستند؟ یعنی؛ پدیده ای که در یک جامعه آرمان محسوب می‌‌شود، لزوماً در جوامع دیگر هم آرمان هست یا به واقعیت تبدیل شده است؟  یا پدیده های که در یک جامعه و در یک زمانی در قلمرو آرمانی قرار داشته؛ می‌‌تواند در زمانی دیگر وارد قلمرو واقعی گردد؟
به لحاظ مکانی: پدیده ای که در یک جهان اجتماعی در قلمرو آرمانی قرار می‌‌گیرد؛ ممکن است در جهان اجتماعی دیگری؛ در قلمرو واقعی باشد… مثال: امنیت برای یک کشور آشوب زده، پدیده ای در قلمرو آرمانی و برای یک جامعه بِسامان و آرام؛ در قلمرو واقعی است. (تغییر پذیری مکانیِ حد و مرزهای قلمروهای آرمانی و واقعی.)
به لحاظ زمانی: در یک جهان اجتماعی؛ پدیده ای در زمانی، آرمان محسوب می‌‌شود و در زمان دیگری لباس واقعیت می پوشد. مثال: استقلال سیاسی در ایران؛ قبل از انقلاب اسلامی، یک آرمان بود که با انقلاب اسلامی به یک واقعیت تبدیل شد. (تغییر پذیری زمانیِ حد و مرزهای قلمرو آرمانی و واقعی.)

۳۲- بدین ترتیب:
حدود قلمرو آرمانی و واقعیِ هر جهان اجتماعی دستخوش تغییر می‌‌شود و از جامعه ای به جامعه دیگر نیز
متفاوت می‌‌شود .
حدود قلمرو آرمانی و واقعی در یک جهان اجتماعی در دو زمان مختلف دچار تغییر می‌‌شود.

نکته
حدود و مرزهای قلمروهای واقعی و آرمانی؛ بسته به خواست و عمل افراد در موقعیت ها، زمان ها و مکان های مختلف؛ تغییر پذیر می‌‌باشد.

۳۳- آیا حد و مرزهای حق و باطل ، نسبی (متغیر) است؟ یعنی می‌‌شود اینطور گفت که یک عقیده، ارزش، هنجار و کنش می تواند در یک جامعه حق باشد و در جامعه دیگر باطل؟ یا اینکه نه؛ حق و باطل بودن عقاید و ارزشها ربطی به تفاوت جوامع و انسان ها ندارد و همه جا ثابت است؟
پاسخ: حق و باطل بودن عقاید و ارزش ها، به هیچ وجه، نسبی و متغیر نیست. باور یا ارزشِ حق؛ همیشه و همه جا حق است. باور و ارزشِ باطل نیز همیشه و همه جا؛ باطل است.
بدین ترتیب:
حق و باطل بودن باورها، ارزش ها، هنجارها و کنش ها؛ مطلق و ثابت است. به این معنی که: حق و باطل بودن باورها و ارزش ها تابع جهان های اجتماعی نیستند و با خواست و تمایل انسان‌ها؛ تغییر نمی کنند.
حق و باطل بودن باورها، ارزش ها، هنجارها و کنش ها؛ بر اساس آگاهی یا جهل، توجه یا بی توجهی مردم جهان های اجتماعی مختلف نسبت به آنها تعیین نمی‌شود.

۳۴- عقاید و ارزش ها نام ببرید که بسته به نوع برخورد و مواجه ه جوامع مختلف با آنها دگرگون نمی‌شوند
پاسخ: نژاد پرستی و برتر دانستن یک قوم یا گروه خاص، استکبار، غلبه بر دیگر جوامع، پول پرستی، شرک و… از عقاید و ارزش های باطل هستند و این عقاید و ارزش ها بسته به نوع برخورد و مواجه ه جوامع مختلف با آنها دگرگون نمی‌شوند. (نژاد پرستی، همشه و همه جا؛ باطل است.. نمی توانیم به جامعه یا افراد خاصی تخفیف بدهیم و بگوییم چون نژاد پرستی باعث پیشرفت آن جامعه شده و افراد آن جامعه نیز؛ نژاد پرستی را بد نمی دانند؛ پس باطل هم نیست… حق و باطل بودن عقاید و ارزش ها ربطی به وضعیت جوامع و نگرش انسان‌ها ندارد، ربطی به نوع آگاهی و نوع مواجهه اعضای جامعه ندارد و همیشه و همه جا باطل و نادرست است.)

۳۵- عقاید و ارزش های حق و درستی نام ببرید که، حقّانیت و درستی آنها با موافقت یا مخالفت انسان‌ها، تغییر نمی کنند.
پاسخ: آزادی از قید و بندهایی که مانع سعادت انسان می‌‌شوند، ایجاد شرایط برای تعالی انسان‌ها، توحید و ربوبیت(خالق بودن)خداوند نسبت به تمام مخلوقات و… از عقاید و ارزش های حق و درستی هستند که، حقّانیت و درستی آنها با موافقت یا مخالفت انسان‌ها، تغییر نمی کنند و همیشه و همه جا حق هستند. فارغ از وضعیت جوامع و نگرش و تمایل مردم به آنها.

نحوه ورود عقاید و ارزش های حقیقی به قلمروهای آرمانی و واقعی

۳۶- جوامه مختلف چگونه عقاید و ارزش های حقیقی را به قلمروهای آرمانی و واقعی خود وارد می‌‌کنند؟
پاسخ: جوامع مختلف با ایمان به عقاید و ارزش های حقیقی؛ آنها را به قلمرو آرمانی خود وارد می‌‌کنند و اگر هنجارها و اعمال خود را نیز بر اساس این عقاید و ارزش ها سامان دهند. آنها را به قلمرو واقعی وارد نموده اند.
اگر جوامع، حقایق را نشناسند، به آن ایمان نیاورند و مطابق آن عمل نکنند یا اگر ایمان خود را نسبت به حقایق، از دست بدهند، از حق گسسته و بسوی باطل گام بر میدارند.

۳۷- جوامع چگونه از حق گسسته و بسوی باطل گام بر میدارند؟
پاسخ: اگر جوامع، حقایق را نشناسند، به آن ایمان نیاورند و مطابق آن عمل نکنند یا اگر ایمان خود را نسبت به حقایق، از دست بدهند، از حق گسسته و بسوی باطل گام بر میدارند.

۳۸- آیا حقایق از جهت قرار گرفتن در قلمرو آرمانی و واقعی؛ تغییر پذیرند؟ توضیح دهید.
پاسخ: حقایق هرچند خود ثابت اند؛ ولی از جهت قرار گرفتن در قلمرو آرمانی و واقعی، تغییرپذیرند؛ یعنی برای جهان های اجتماعی، امکان انحراف از حق و پذیرش باطل وجود دارد؛ همان گونه که امکان خروج از باطل و قبول حق وجود دارد.
جهان های اجتماعی می‌‌توانند بر مدار حق یا باطل بچرخند، اما حق و باطل بر مدار بینش و گرایش آنها، دچار تغییر نمی شود.
به عبارت دیگر:
حقایقی مانند عدالت، آزادی، برابری و…. هر چند همیشه و همه جا حق هستند؛ اما ممکن است در جامعه ای در قلمرو آرمانی باشد و در جامعه دیگر در قلمرو واقعی