جواب درس ۳ تاریخ یازدهم انسانی - همیار آموزش

گام به گام درس سوم تاریخ یازدهم انسانی
جواب تاریخ یازدهم انسانی / جواب فعالیت ها ، فکر کنیم ها و پرسش‌های نمونه درس سوم تاریخ یازدهم انسانی

درس ۳ :: اسلام در مکه

فعالیت ۱ صفحه ۲۰ تاریخ یازدهم انسانی

تا کنون شنیده یا خوانده‌اید که دوران پیش از اسلامِ سرزمین عربستان، به «عصر جاهلیت» معروف شده است. پیش از مطالعه درس، به‌صورت گروهی، مشخصه‌های عصر جاهلیت را به یاد آورید و یادداشت کنید و پس از تدریس مباحث این قسمت، نوشته‌های خود را بازبینی، اصلاح و تکمیل نمایید.
جواب: شرک و بت‌پرستی، تعصب قبیله‌ای ، بردگی، بی بندوباری زنان، تن دادن به ظلم، خشونت و غارت‌گری، استبداد، تقلید کورکورانه، طلاق ظالمانه، قمار بازی، ربا خواری و فرزندکشی (کشتن دختران در صدر اسلام).

فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۲۲ تاریخ یازدهم انسانی

همفکری کنید و با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط اجتماعی شبه‌جزیره عربستان در دوران پیش از اسلام، چند دلیل برای شکل نگرفتن حکومت فراگیر در آن شبه جزیره بیان کنید.
جواب: 
۱- وجود نظام قبیله ای و عصبیت قبیله ای
۲- دوری از علم و سواد و تمدن و در نتیجه فقدان دستگاه و تشکیلات منسجم اداری
۳- فاصله زیاد شهرها و آبادی ها از یکدیگر
۴-شرایط طبیعی و اقلیمی آن منطقه که باعث پراکندگی جمعیت و مانع شکل گیری مراکز ثروت می‌‌شد.

فعالیت ۲ صفحه ۲۳ تاریخ یازدهم انسانی

جست‌وجو و بررسی شواهد و مدارک
الف) ترجمه آیه ۶۱ سوره عنکبوت و آیه ۳ سوره زُمر را به دقت بخوانید و بگویید از دیدگاه قرآن:
جواب: 
«وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّی یُؤْفَکُونَ
و هرگاه از آنان بپرسی: چه کسی آسمان‌ها و زمین را آفریده، و خورشید و ماه را مسخّر کرده است؟ می‌گویند: الله پس با این حال چگونه آنان را (از عبادت خدا) منحرف می‌سازند

– اللهّ چه جایگاهی در اعتقادات بت‌پرستان داشت؟
جواب: مشرکان به اللّه باور داشته‌اند و او را آفریننده آسمان و زمین و مسخرکننده ماه و خورشید می‌شمرده‌اند.

– دلیل و توجیه بت‌پرستان برای پرستش و نیایش بت‌ها چه بوده است؟
جواب: بر اساس آیه ۶۱ سوره عنکبوت می‌توان گفت علت پرستش بت‌ها از سوی بت‌پرستان، انحراف آنان از خداپرستی می‌باشد و بر اساس آیه ۳ سوره زمر؛ بت‌پرستان، دلیل بت‌پرستی خود را تقرب به خدا از طریق پرستش بت‌ها می‌دانستند.

ب) نقد و ایراد شما بر دلیل و توجیه بت‌پرستان برای پرستش بت‌ها چیست؟
جواب: هر نوع اعتقادی باید بر اساس شواهد و دلایل محکم و نیز قابل پذیرش باشد. صرف این که پدران ما در گذشته اعتقاداتی داشته اند و ما هم به آن معتقدیم قابل پذیرش نیست.

فعالیت ۳ صفحه ۲۴ تاریخ یازدهم انسانی

بررسی شواهد و مدارک
بخشی از خطبه ۲۶ نهج البلاغه (ترجمه سید جعفر شهیدی) را بخوانید و به پرسش مربوط به آن پاسخ دهید.

«همانا خداوند محمد را برانگیخت تا مردمان را بترساند و فرمان خدا را چنان که باید رساند. آن هنگام شما ای مردم عرب! بدترین آیین را برگزیده بودید و در بدترین سرای خزیده، منزل‌گاهتان سنگستان‌های ناهموار، همنشینتان گرَزه مارهای زهردار. آبتان تیره و ناگوار، خوراکتان گلو آزار. خون یکدیگر، ریزان؛ از خویشاوندان، بریده و گریزان. بت‌هایتان همه جا بر پا، پای تا سر آلوده به خطا».

به نظر شما منظور امام علی از گوشزد کردن وضعیت اعراب جاهلی به مسلمانان عرب چه بوده است؟
جواب: به وضع عرب در عصر جاهلیت و در آستانه بعثت پیغمبر اکرم اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که آنها گرفتار چه بدبختی‌ها و مشکلات عظیمی بودند که به برکت ظهور پیامبر اسلام، از آن رهایی یافتند.

فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۲۴ تاریخ یازدهم انسانی

با همفکری، نمونه یا نمونه‌هایی از فرهنگ و اخلاق جاهلی را در جوامع کنونی شناسایی و به طور مستدل بیان کنید.
جواب: جنگ و خونریزی در گوشه و کنار دنیا با هدف فروش سلاح‌های تولیدی کشورهای سلطه‌گر، سقط جنین به جای زنده به گور کردن فرزندان، ترویج فساد اخلاقی از طریق اینترنت و ماهواره، پول‌پرستی، ایجاد تفرقه و اختلاف بین مردم کشورهای مختلف، رواج فرقه‌های شیطان‌پرستی، هم‌جنس‌گرایی و ازدواج همجنس‌گرایان.

فعالیت ۴ صفحه ۲۶ تاریخ یازدهم انسانی

با بررسی و مطالعه دقیق ترجمه آیات سوره علق بگویید:
الف) هدف و وسیله دعوت الهی در این آیات چیست؟
جواب: هدف و مقصد دعوت الهی رشد و کمال انسان از طریق علم و آموزش است و به همین دلیل قلم که ابزار دانش و وسیله‌ی آگاهی بخشی است، این چنین در کلام خداوند ارزش و اهمیت یافته تا بدان جا که به آن سوگند خورده است.

ب) به نظر شما معنا و مفهوم نخستین آیات سوره علق، از چه جهتی در تاریخ اسلام اهمیت دارد؟
جواب: اولین فرمان اسلام، فرمان فرهنگی است. خواندن باید جهت الهی داشته باشد. خواندن قرآن وسیله رشد است. معلم اصلی انسان خداست. قلم، بهترین وسیله انتقال دانش است. آنچه پیغمبر به آن دعوت کرد، همان چیزهایی است که بشر در همه‌ی دوره‌های تاریخ زندگی به آن نیازمند است. پیغمبر، انسان را به علم دعوت کرد.

فعالیت ۵ صفحه ۲۷ تاریخ یازدهم انسانی

جست‌وجو و بررسی شواهد و مدارک
«تامل در فهرست مسلمانانِ نخستین نشان می‌دهد که بیشتر آنان شامل دو گروه می‌شدند: یک گروه جوانان متعلق به خاندان بانفوذ و اشرافی قریش و گروه دیگر فقیران و مستضعفان مکه.

طبیعی است کسانی که از چهل سال بالاتر بوده‌اند به حکم طبیعت سن، محافظه‌کار بوده‌اند و به زمان گذشته تعلق داشته‌اند و دست کشیدن و روی گردانیدن ایشان از دین و سنت آباء و اجداد، کاری سخت و دشوار بوده است؛ بر خلاف جوانان که ذهن و قلبشان بیشتر و بهتر مستعد پذیرفتن افکار و عقاید جدید بوده است. این معنا در همه انقلاب‌های فکری و دینی و اجتماعی کم و بیش صادق است.

همین حالا همیار را نصب کنید و همیشه یک معلم همراه خود داشته باشید.

"نصب از مایکت و بازار "

اما مستضعفان وضع دیگری داشته‌اند. مقصود از مستضعفان در مکه آن روز، کسانی بودند که برده و یا آزاد کرده به شمار می‌رفتند. دسته دیگری از مستضعفان افرادی بودند که به مناسبتی از قوم و قبیله خود جدا شده و در مکه زندگی می‌کردند. اینان ناچار بودند برای حفظ جان و مال خود، تحت حمایت یکی از اشراف یا طایفه‌ها و قبیله‌های آن شهر قرار گیرند و موقعیت و منزلت اجتماعی پایین‌تری داشتند. عمّار بن یاسر، مادرش سُمیّه، بِلا لبن رَباح، ابوذر غِفاری و … از جمله نخستین مستضعفانی بودند که اسلام آوردند». (زریاب خویی، سیره رسو لاللهّ، ص ۱۱۷-۱۲۸ ؛ با اندکی تلخیص)

الف) به نظر شما، آیا دیدگاه نویسنده برای پیشگامی جوانان در پذیرش دعوت رسول خدا، قابل پذیرش است؟ چرا؟
جواب: بله زیرا آنهایی که پیر تر هستند بر اعتقادات اشتباه خود مسر تر هستند اما جوانان آمادگی و علاقه بیشتری به شنیدم موارد جدید دارند

ب) دلیل و استدلال شما برای پیشتازی فقیران و مستضعفان در اسلام آوردن چیست؟
جواب: به این دلیل که همه انسان ها در مقابل دین برابرند و ثروت تاثیری بر برتری ندارد و چون در گذشته ثروتمندان مهم‌تر هم بودند با آمدن اسلام همگی برابر شدن و فقیران همسطح مابقی قرار گرفتند.

فعالیت ۶ صفحه ۲۸ تاریخ یازدهم انسانی

جست‌وجو و بررسی شواهد و مدارک
با استفاده از فهرست سوره‌های قرآن، سوره‌ای را که مربوط به ابولهب است پیدا کنید و ترجمه آن را در کلاس بخوانید.
جواب: به نام خداوند بخشنده و مهربان. بریده باد دو دست ابی‌لهب (مرگ بر او باد) (۱).
مال وی و آنچه را به دست آورده دردی را از او دوا نکرد (۲).
به زودی وارد آتشی شعله‌‏ور شود (۳).
با زنش که بارکش هیزم است (۴).
و طنابی تابیده (از لیف خرما) به گردن دارد (۵).

فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۲۹ تاریخ یازدهم انسانی

الف) به نظر شما چرا مشرکان، معاهده تحریم اجتماعی و اقتصادی بنی‌هاشم را بر دیوار کعبه آویختند؟
جواب: زیرا هیچ دسترسی و نفوذی به آن جا نبود و حتی حشرات موذی هم نمی توانستند به آنجا رخنه کنند.

ب) پس از همفکری توضیح دهید که تحریم اجتماعی و اقتصادی بنی‌هاشم چگونه پایان یافت؟
جواب: با گذشت سه سال، روزی رسول خدا به عمویش ابوطالب خبر داد که موریانه پیمان‌نامه‌ی مشرکان به جز عبارت بِاسمِکَ اللّهم را خورده است. این خبر که جز از راه غیبی نمی‌توانست به دست آمده باشد، مورد تأیید ابوطالب قرار گرفت. از این رو خطاب به پیامبر اکرم گفت: من گواهی می‌دهم که تو جز سخن راست، چیزی نمی‌گویی. وی سپس نزد مشرکان رفت و جریان را بازگفت. آنان نیز به سراغ پیمان‌نامه رفتند و در حالی که تا آن زمان، کسی پیمان‌نامه را نگشوده بود، خبر پیامبر را درست یافتند. این حادثه، در کنار تصمیم برخی از مشرکان برای پایان دادن به محاصره به علت مسائل قبیله‌ای موجب شد آنان دست از محاصره بکشند و مسلمانان دوباره به زندگی عادی خود بازگشتند که به نوبه‌ی خود، پیروزی بزرگی بود.

پرسش‌های نمونه صفحه ۲۹ تاریخ یازدهم انسانی

۱- تأثیر عوامل جغرافیایی و اقلیمی را بر وضعیت اقتصادی و مشاغل ساکنان شبه‌جزیره عربستان به هنگام ظهور اسلام توضیح دهید.
جواب: در این شبه جزیره بخش بزرگی از آن صحرا و بیابان خشک می‌باشد به همین دلیل شغل بسیاری از مردمان دامداری بوده و در بعضی مناطق به دلیل وجود آب کشاورزی نیز رونق داشته است.

۲- مفهوم جاهلیت را شرح دهید و سه مورد از مصادیق فرهنگ و اخلاق جاهلی عرب‌ها در دوران پیش از اسلام را ذکر کنید.
جواب: جاهلیت آن زمان به معنی بدون حلم بودن نیست بلکه منظور فرهنگ و اخلاق بد و خشن و اعتقادات بی خردانه بوده است از جمله این فرهنگ پایین می‌‌توان به بت پرستی تعصب قبیله‌ای ، مقام پایین زن، ارزشمند بودن غارت کردن

۳- چرا سران قریش در مکه با اسلام و پیامبر به دشمنی و مخالفت پرداختند.
جواب: بیشتر آنها با تصور اینکه موقعیت تجاری خودشان و شهرشان به خطر می‌‌افتد مخالفت کردند و میگفتند اگر به اسلام روی بیاورند ساکنان سایر شهر ها با آنها تجارت نمی‌کنند همچنین اختلاف طایفه با طایفه حضرت رسول (ص) نیز تاثیر گزار بوده است.

۴- اندیشه خروج از مکه چرا و چگونه به ذهن پیامبر و مسلمانان راه یافت؟ نمونه‌های دیگری از هجرت‌های مهم در تاریخ اسلام را بیان کنید.
جواب: بعد از تحریم اقتصادی پیامبر در سال دهم بعثت حضرت خدیجه و ابوطالب از دنیا رفتند در واقع این دو نفر حامیان بزرگ پیامبر بودند که با درگذشت آنها فشار قریشان بر او زیاد شد تا جایی که فکر مهاجرت افتادند هجرت اما حسین (ع) از مدینه به کوفه

۵- مآخذی را که در این درس به آنها استناد شده، استخراج و در دو دسته منابع و مطالعات (تحقیقات) طبقه‌بندی کنید.
منابع: ۱- آیات قرآن کریم ۲- نهج‌البلاغه (ترجمه سید جعفر شهیدی) ۳- کتاب اُسدالغابه فی معرفه الصحابه از ابن اثیر ۴- تاریخ طبری، ج۳.
مطالعات (تحقیقات): ۱-کتاب پیامبر رحمت از محمد اسلامی. ۲- سیره رسول اللهّ از زریاب خویی.